Zomerschool. Deze pagina bundelt alle themapagina's in één document. Print (knop rechtsboven of Ctrl+P) en kies "Opslaan als PDF" — elk hoofdstuk begint op een nieuwe pagina. De losse werkbladen zitten in de aparte printmap.
Twee weken zomerschool (3–14 augustus) vol robots, proefjes, code en mediawijsheid — voor élke groep: taalklassen/OKAN, 3e t.e.m. 6e leerjaar en het eerste middelbaar. Deze site is geen vaste leerlijn maar een grote doos vol losse, kant-en-klare activiteiten: kies per groep wat past, mix vrij, en print de bijhorende werkbladen. Elke sessie is een afgerond geheel — groepen wisselen immers elke dag.
Elke doos is een verzameling losse activiteiten met eigen printbladen. Een volle namiddag (2u45) combineert er meestal twee à drie; een lesuur in de voormiddag pikt er één.
Bouw een rijdende robot, programmeer hem — op de laptop óf rechtstreeks op de steen — en kies een uitdaging op maat: van "rij tot de lijn" tot mini-sumo. Eén beproefde sessieboog die voor elke groep werkt.
Spaghettitorens, papieren bruggen, katapulten, strohalmraketten, bootjes en knikkerbanen: ontwerpen–bouwen–testen–verbeteren met goedkoop materiaal. Elke uitdaging past op één challenge-kaart.
Computationeel denken zonder laptop: mens-robots, pijlkaarten, pixel-art, binaire armbanden en bekerrobots. Wie wél een toestel heeft, verdiept met Blockly, Scratch of code.org — zonder account.
Echt of nep? Spot de AI-foto, doorprik clickbait en verstopte reclame, sorteer wat je wel en niet online deelt — en ontdek via draaiplaatjes en flipboekjes waarom bewegend beeld je ogen fopt.
Skittles-regenbogen, lavalampen, oobleck, vortexkanonnen en geheime inkt: twintig klasveilige wow-proefjes met supermarktmateriaal, allemaal in hetzelfde ritueel: voorspel → doe → zie → verklaar.
Geheimschrift met codewielen, een papieren escape-spel ("Red de robot!"), robot-bingo, tangrams en LED-wenskaarten met kopertape — stiltevullers en publiekstrekkers in één doos.
Achttien kant-en-klare lesuren voor OKAN1, OKAN2 en 1A/1B: meten, schatten, sprinten in m/s, breukenpizza's, hoekenjacht met de geodriehoek — hands-on wetenschap die spelenderwijs taal en rekenen meepakt.
Telmomenten, badges en een taalarm speurboekje maken van de uitstap met 5e, 6e en 1e MB een doelgerichte ontdekkingstocht in plaats van een loze verplaatsing.
| Datum | Groep | Lln | Programma |
|---|---|---|---|
| ma 3/8 | Taalklas 3+4 (OKAN lager) | 14 | Lego — tier 1, OKAN-max |
| di 4/8 | 1e middelbaar OLVI | 14 · mét laptops | Lego — tier 3, echt programmeren |
| wo 5/8 | 5e + 6e leerjaar | 18 | Lego — tier 2, station-rotatie |
| do 6/8 | Taalklas 5+6 (OKAN lager) | 15 | Lego — tier 1–2, OKAN-max |
| vr 7/8 | 1e middelbaar OLVI | 14 | Vrije invulling — aanrader: Mediadetectives |
| Datum | Groep | Lln | Programma |
|---|---|---|---|
| ma 10/8 | 1e MB PTS + Den Brandt | 14 · PTS-OKAN zónder laptops | Lego — volledig unplugged spoor |
| di 11/8 | 3e leerjaar | 15 | Vrij — aanrader: Bouwmeesters |
| wo 12/8 | 4e leerjaar | 14 | Lego — tier 1–2, zelf programmeren |
| do 13/8 · 13:00–14:15 | 4e leerjaar (halve sessie) | 14 | Vrij — aanrader: Codekrakers-kort |
| do 13/8 · 14:30–15:45 | Taalklas 3+4 (halve sessie) | 14 | Vrij — aanrader: Codekrakers-kort, OKAN-versie |
| vr 14/8 | 5e + 6e leerjaar + 1e MB | — | Uitstap-begeleiding — zie uitstap |
Elf uitgewerkte blokken: het beproefde verloop met tijden, plus per groep de differentiatie-noot. De Lego-dagen volgen altijd dezelfde sessieboog — alleen de diepte verschilt.
OKAN-max: bouwen eerst, taal-arm instappen, succes visueel vieren. Doel: een robot die rijdt én een klauw of attachment, in één blok.
Differentiatie: leun volledig op de visuele bouw-PDF en de pijlkaarten; laptops enkel als optioneel "toon één voorbeeld". Thuistaal-overleg mag, het eindwoord is Nederlands. Extra tijd op het bouw- en unplugged-station.
Print: pijlkaarten · woordmuur · sorteerkaart · volledig draaiboek op de Lego-pagina
De hoogste tier: echt blok-programmeren met sensoren, lussen en efficiëntie — deze groep heeft laptops mee.
Differentiatie: één toestel per duo kan vandaag. Voeg lussen, efficiëntie en probleem-verantwoording toe ("waarom werkt dit?"). Snelle duo's schuiven door naar mini-sumo of het doolhof.
Print: uitdagingskaarten · zinsstarters · draaiboek op de Lego-pagina
De grootste groep (18 kinderen, 9 duo's): station-rotatie vangt het kit-tekort op zodat niemand ooit wacht.
Differentiatie: plan de parallelle stations strak, programmeerstation maximum 20 minuten per duo. De basis maakt zelf een programma; snellere duo's krijgen meteen de volgende uitdagingskaart.
Print: stationsborden + rotatieschema · doolhof · pixel-art · draaiboek op de Lego-pagina
Zelfde OKAN-max-aanpak als maandag, maar met iets oudere kinderen: picto-bouw en unplugged blijven de garantie, met iets meer programmeer-blootstelling.
Differentiatie: 5–6-leeftijd verdraagt iets meer programmeren, maar bouwen en unplugged blijven het vangnet. Maak heterogene duo's waar mogelijk (sterke Nederlandstalige + nieuwkomer).
Print: woordmuur · uitdagingskaarten · draaiboek op de Lego-pagina
Vrije invulling — aanrader: het mediawijsheid-pakket. Toestel-licht, eindterm-dekkend en sterk voor 1e middelbaar.
Differentiatie: 1e MB kan diep reflecteren met de zinsstarters. Optionele reserve-laptop voor "maak zelf een nep-advertentie". Geen OKAN in deze groep, dus er is ruimte voor echte discussie.
Print: HALT-affiche · Spot-de-AI · echt-of-nep · netiquette · hele pakket op de mediawijsheid-pagina
De hoogste-risico-laptopdag: PTS-OKAN heeft nul toestellen. De hele boog draait daarom build-only — niemand heeft een scherm nodig om te slagen.
Differentiatie: ontworpen als 100% unplugged — succes is een robot die rijdt en een klauw die grijpt, zonder Nederlands en zonder scherm. Reserve-laptops enkel voor duo's die wíllen programmeren. PTS-OKAN krijgt een actieve, niet-talige bouwrol — nooit een mindere taak.
Print: Brick Program-blokkaarten · Port View-meetblad · sorteerkaart · draaiboek op de Lego-pagina
Vrije invulling — aanrader: het STEM-bouwpakket. 100% unplugged, jong publiek, snelle succeservaring met wegwerpmateriaal.
Differentiatie: derde leerjaar: hou de opdrachten kort en visueel. De challenge-kaarten hebben een vast format (Opdracht/Materiaal/Regels/Test) zodat na één keer geen uitleg meer nodig is. Snellere kinderen krijgen een extra criterium: laat je bouwwerk vracht dragen.
Print: STEM-challengekaarten · materiaal-labels · hele pakket op de STEM-pagina
De midden-tier voor het lager: bouwen plus een écht zelfgemaakt basisprogramma.
Differentiatie: regulier 4e leerjaar maakt het basisprogramma zélf. Hou de uitdagingskaart klaar voor snelle duo's en val terug op station-rotatie als kits of laptops tekortschieten.
Print: rolkaarten · uitdagingskaarten · draaiboek op de Lego-pagina
Halve sessie van 75 minuten: één compacte unplugged ICT-activiteit die volledig af landt — geen pauze nodig.
Differentiatie: kort blok = kies ÉÉN afgeronde activiteit. Gebruik het getierde werkblad (klein raster inkleuren vs. zelf de code schrijven) en knip het materiaal vooraf om binnen de 75 minuten te blijven.
Print: pijlkaarten · doolhof · pixel-art · Cody & Roby · hele pakket op de ICT-pagina
Tweede halve sessie, OKAN-max: taalarm en unplugged, met een tastbaar visueel groepsresultaat.
Differentiatie: puur symbolisch en visueel, geen leestekst. De groeps-pixelart geeft gedeeld succes zonder taal. Materiaal voorgeknipt, minder kaarten per duo.
Print: pijlkaarten · pixel-art (groepsversie) · hele pakket op de ICT-pagina
Begeleidingsdag: de uitstap is doelgericht en taalrijk dankzij het geprinte speur- en woordenschatboekje — geen opvulling.
Differentiatie: de kolommen in het boekje schalen mee — OKAN tekent en werkt met picto's, 1e MB schrijft korte observaties. Gaat het naar museum of bib? Boek vooraf de grátis dynamoOPWEG-voucher van De Lijn (daluren 9:00–15:30, max. 30 leerlingen).
Print: speurboekje · badges · alles over de dag op de uitstap-pagina
De voormiddagen zijn 2 × 1u-lesblokken; in het secundair gaan die naar OKAN1, OKAN2 of 1A-1B. Dit is Brechts voorlopige verdeling:
Week 2 staat dus vooral in het lager onderwijs.
De kant-en-klare 1-uur-lesmodules voor die voormiddagblokken vind je op de voormiddag-pagina.
| Optie | Wat | Status | Gebruik op de zomerschool |
|---|---|---|---|
| EV3 Classroom | Scratch-achtige blokken (Win 10/11, iPad, Android/Chromebook) | Niet meer installeerbaar via de stores; wel via de offline installer | Hoofdspoor voor groepen mét laptops |
| Op de steen zelf | Brick Program-app op elke EV3: tot 16 blokken + lus, plus Port View (live sensorwaarden) en Motor Control | Altijd beschikbaar — zit in de firmware | Hoofdspoor zonder laptops (PTS-groep!) — zie verderop |
| EV3 Lab (EV3-G) | De klassieke software; bevat óók de firmware-reparatietool | Offline installer (650 MB) nog live op de LEGO-CDN — downloaden en lokaal bewaren | Reserve voor Windows-laptops + firmware-EHBO |
| Pybricks 4.0 | Python (gratis) of blokken (betaald) in Chrome/Edge via USB; volledig omkeerbaar via "Restore official LEGO firmware" | Stabiel | Enkel 1–2 demo-stenen; nooit de hele vloot flashen tijdens dagrotaties |
| MakeCode / BrickCode | Browser-blokken van Microsoft (niet meer onderhouden) | Online, maar vereist internet + firmware 1.10E | Vermijden als afhankelijkheid; hooguit extraatje |
Lukt met tijd/rotaties alleen — geen sensor nodig.
Op de missiemat of een tape-parcours.
Voor wie Tier 2 vlot haalde — nooit als startpunt.
De EV3-steen is zelf een minicomputer met scherm en knoppen. Voor de groep zonder laptops (PTS, ma 10/8) — of als reserve op élke dag — draait de hele sessie op de ingebouwde apps:
Programmeer rechtstreeks op de steen: een rij van maximum 16 actie- en wachtblokken (motoren, geluid, scherm, sensoren) + één lus. Duo's leggen eerst hun programma met de geprinte blokkaarten op tafel en tikken het dan over op de steen.
Live meetwaarden van elke sensor en motor. Maak er een speurtocht van: meet afstanden in cm, kleurcodes, reflectie op zwart vs. wit, hoeken na een draai — antwoorden zijn getallen, geen zinnen.
Motoren besturen met de steenknoppen — nul programmeren, meteen rijden. Met de Home-set (31313) stuurt de IR-afstandsbediening de robot: ideaal als allereerste succeservaring of als beloning.
Eén leerling is de robot, de klas stuurt met pijlkaarten (vooruit / draai links / draai rechts / grijp / stop) naar een voorwerp toe. Fout gelopen? Vind samen de foute kaart — dat is debuggen. Met de "herhaal 3×"-kaart leert 1e MB meteen wat een lus is.
Bonus taal: de commando's zijn meteen de eerste vijf woorden van de woordmuur.
Duo's bouwen de LEGO Education Driving Base met de officiële foto-instructies (IKEA-stijl, geen woord tekst): navigator leest en wijst, bouwer bouwt. Wie klaar is bouwt de ultrasoon-arm of de gripper erbij. De picto-PDF print je vooraf, één per duo.
Bonus taal: samen bouwen dwingt échte communicatie af — wijzen, benoemen, bevestigen.
In EV3 Classroom: blok "rij vooruit 50 cm" + "stop" — downloaden, middenknop, kijken. Dan uitbreiden met een 90°-draai. Omdat de robot het programma zonder kabel afspeelt, schuiven duo's om beurten aan bij het programmeerstation terwijl de rest test en verbetert.
Bonus rekenen: hoeveel cm is het tot de lijn? Eerst schatten, dan meten, dan programmeren.
Rij-tot-de-lijn, vierkant rijden, gripper-fetch, obstakel-ontwijken, lijnvolgen, mini-sumo of doolhof: één kaart per uitdaging, met regels en punten. Kies de starttier per groep; snelle duo's pakken gewoon de volgende kaart.
Bonus rekenen: tier 1 is puur meten (cm, seconden, hoeken van 90°).
A4-tegels (rechte lijn, bocht, kruispunt, start-, parkeer- en obstakelzone) aan elkaar geplakt op de vloer = elke dag een ander parcours in tien minuten. Missiekaarten met picto's zeggen wat de robot moet doen: volg de lijn tot het parkeervak, stop vóór de muur, duw het bekertje uit de cirkel.
Let op: mat papier en matte tape — glanzend papier verblindt de kleursensor.
Duo's trekken een missiekaart ("rij vooruit tot je de sensor aanraakt, maak geluid, rij terug"), leggen de oplossing met geprinte blokkaarten op tafel en programmeren ze dan blok voor blok op de EV3-steen zelf (max. 16 blokken + lus). Volledig schermvrij programmeren — de redding van de laptoploze dag.
Bonus taal: "eerst… dan… daarna…" — de zinsstarters hangen ernaast.
Zonder één regel code wordt de robot een meetinstrument: hoe ver is de muur (ultrasoon, in cm)? Welk kleurnummer heeft de rode beker? Hoeveel reflecteert wit vs. zwart? Hoeveel graden draaide je (gyro)? Hoeveel omwentelingen duwt 50 cm? Antwoorden zijn getallen — perfect met weinig Nederlands.
Bonus rekenen: meten in cm en graden, schatten en controleren.
Duo's zitten rug aan rug: de één beschrijft een klein LEGO-model, de ander bouwt het na zonder het te zien — dan wisselen. Intense, speelse taaloefening die naadloos in de robotdag past (bijv. tijdens de programmeerstation-rotatie).
Bonus taal: voorzetsels en kleuren: "zet het rode blokje óp het grote witte".
Tape-cirkel van ±1 m, twee robots, dertig seconden: wie duwt wie eruit? Werkt als knallende afsluiter met de snelste duo's terwijl de rest supportert en scoort. Vaste regels op de kaart houden het sportief; de leerkracht is scheidsrechter.
Bonus taal: aftellen in koor — drie, twee, één, start!
Groepen wisselen dagelijks, dus de routine moet zichzelf in vijf minuten uitleggen. Dit skelet (gebaseerd op de viertakt-woordenschatdidactiek van CTO KU Leuven) blijft élke module hetzelfde; alleen de inhoud van het hands-on-blok verandert.
Duo's vouwen twee vliegtuigmodellen via een foto-stappenplan, gooien op een meetbaan in de gang of op de speelplaats, meten afstand (rolmeter) en tijd (stopwatch) en rekenen op het invulblad snelheid = afstand ÷ tijd uit — met voorbeeld. Recordbord per dag. De vijf doelwoorden: vouwen, gooien, meten, afstand, tijd.
Bonus rekenen: meten in m en cm, tijd in s, snelheid in m/s — 1A/1B rekent om naar km/h.
Meet 20 m af met krijt. Leerlingen sprinten, stappen en hinkelen; duo's klokken elkaar. Het invulblad rekent m/s uit en zet om naar km/h, met een vergelijkingskaart: ben jij sneller dan een fiets, een duif, een cheetah? Perfecte energie-uitlaatklep vlak vóór de pauze — en altijd 's ochtends buiten, mét indoor-variant in de gang.
Bonus rekenen: snelheid in km/h én m/s — letterlijk het zomerschooldoel; omrekenen ×3,6.
Zes stations: hoe lang is de gang, hoe zwaar is de appel, hoeveel water in de fles, hoeveel seconden duurt het liedje, hoe hoog is de deur, hoeveel erwten in de pot? Eerst schatten en opschrijven, dan meten met echt gereedschap, dan het verschil berekenen. Winnaar = de kleinste totale afwijking. Doelwoorden: schatten, meten, meer, minder, ongeveer.
Bonus rekenen: lengte, massa, inhoud en tijd meten + verschil berekenen — het hart van de zomerschooldoelen.
Deel 1: foto-speurtocht door lokaal en school — vind en meet acht hoeken (deur, tegel, dakrand op foto) met de geodriehoek en sorteer ze op scherp, recht of stomp. Deel 2: een eenvoudig origamifiguur vouwen en na elke vouw de nieuwe hoek meten en noteren — 90° wordt 45°… Doelwoorden: hoek, scherp, stomp, recht, graden.
Bonus rekenen: hoeken meten met de geodriehoek — expliciet zomerschooldoel, verpakt als spel.
De klassieke valproef: je partner laat de liniaal vallen, jij vangt — de afgelezen cm wordt via de omzettabel reactietijd in milliseconden. Tien metingen, gemiddelde berekenen, klas-toplijst. Uitbreiding: reactietijd mét en zonder afleiding (praten). Bijna taalvrij uit te leggen via demo. Doelwoorden: vallen, vangen, snel, langzaam, gemiddelde.
Bonus rekenen: tijd in s en ms, tabellen aflezen, gemiddelde — plus een echt meetprotocol (herhaalde meting).
Deel 1: papieren pizza's vouwen en knippen in 1/2, 1/4 en 1/8, met beleg-opdrachten ("leg champignons op 3/4"). Deel 2: mini-winkel met geprijsde kaartjes waar alles −50% of −25% is — leerlingen rekenen de nieuwe prijs uit en betalen met speelgeld. De winkeldialoog (de helft, een vierde, korting, prijs, betalen) is goud voor NT2; 1A/1B krijgt %-hoofdrekenen.
Bonus rekenen: breuken, procenten én geld/korting — drie zomerschooldoelen in één les.
Zes stations rond tijd: zandloper vs. stopwatch (hoeveel seconden echt?), "schat 1 minuut" met ogen dicht, de analoge klok leggen met kaartjes, dagritme-picto's ordenen (OKAN benoemt de dagdelen), hartslag tellen in 15 s ×4, en "hoe vaak kan je … in 30 s?". Voor nieuwkomers is tijd-woordenschat topprioriteit: uur, minuut, seconde, dag, klok — pure overleeftaal.
Bonus rekenen: tijd in h/min/s (zomerschooldoel) en vermenigvuldigen ×4 en ×2; 1A/1B verdiept met tijdzones.
Voorspel-test-tabel met twaalf voorwerpen (kurk, munt, appel, lego…): eerst gokken met picto-kaartjes drijft/zinkt, dan testen in bakken water. Finale-demo: een dichtheidstoren van honing, water en olie met drijvende voorwerpen ertussen. Volledig demo-baar zonder taal — sterk voor OKAN; 1A/1B raakt het begrip dichtheid licht aan. Doelwoorden: drijven, zinken, zwaar, licht, water.
Bonus rekenen: voorspellen, tellen en turven — de tabel netjes invullen is de halve les.
Rodekoolsap als pH-indicator (Technopolis-klassieker): leerlingen testen azijn, citroen, bruiswater, zeepsop en bakpoeder — een kleurenexplosie van roze tot groen. Resultaten plakken of kleuren ze op de kleurenschaal-kaart. Kook of blend het sap vooraf; dit is de spectaculairste les van het menu en verkoopt "wetenschap" aan élke groep. Doelwoorden: zuur, kleur, veranderen, druppel, testen.
Bonus rekenen: sorteren en ordenen op een schaal — de voorloper van de getallenlijn.
Duo's bouwen een filter in een afgesneden PET-fles — steentjes, zand, watten, koffiefilter, volgorde zelf kiezen — en filteren modderwater. De helderheid vergelijken ze op een geprinte grijsschaal. Sterke context voor nieuwkomers (drinkwater wereldwijd), met de NOOIT-drinken-regel als picto op tafel. Doelwoorden: schoon, vuil, water, filter, laag.
Bonus rekenen: volgorde en rangschikken + ml afmeten met de maatbeker.
De engineering-klassieker met een geldtwist: elk duo "koopt" materiaal in de klaswinkel met speelgeld — spaghetti €1 per stuk, marshmallow €2, touw €3 — binnen een budget van €30. De hoogste vrijstaande toren wint; meten met de rolmeter. Iteratief ontwerpen is de STEM-kern: bouwen, testen, verbeteren. Doelwoorden: bouwen, hoog, sterk, kopen, kosten.
Bonus rekenen: geld en budget beheren, optellen, meten in cm.
Duo's bouwen met drie A4'tjes en 30 cm tape een brug tussen twee tafels (overspanning 25 cm) en testen met muntstukken of blokjes tot hij instort. Op het testblad groeit een grafiekje: ontwerp vs. aantal munten. Ronde 2 is verbeteren — vouwen = sterkte! Doelwoorden: brug, sterk, zwak, vouwen, dragen.
Bonus rekenen: tellen en turven, gewicht in gram, overspanning meten — met munten als knipoog naar het gelddoel.
Duo's bouwen een parachute (plastic zak, touw, bekertje) voor een passagier — een ei of een blokje — en droppen die van 2 à 3 m hoogte. De valtijd wordt geklokt: de langzaamste wint. Het meetblad vraagt hoogte, tijd en het gemiddelde van drie drops. Spektakel-afsluiter voor de laatste ochtend; buiten en dus 's ochtends plannen. Doelwoorden: vallen, langzaam, touw, knopen, testen.
Bonus rekenen: tijd in tienden van seconden, gemiddelde berekenen, hoogte meten in m.
CodeKinderen-klassieker: jij bent de robot, de klas geeft commando's (stap, draai 90°, pak) om een boterham te smeren of door een raster te lopen — hilarisch letterlijk uitgevoerd. Daarna in duo's: één robot, één programmeur met pijlenkaarten door een tape-raster op de vloer. De commando's stap, draai, links, rechts, stop zijn kerninstructietaal NT2 — een taalles vermomd als ICT.
Bonus rekenen: draaien van 90° (hoeken!), stappen tellen, raster en coördinaten.
Leerlingen leren 5-bit binaire code via kaarten met 1-2-4-8-16 stippen, kraken een geheime boodschap en rijgen dan de initiaal van hun eigen naam als kralenarmband: donkere kraal = 1, lichte kraal = 0. Een tastbaar souvenir van de zomerschooldag — meisjes én jongens even enthousiast. Doelwoorden: geheim, code, aan, uit, tellen.
Bonus rekenen: getalbegrip en machten van 2 — voor 1A/1B de opstap naar grote getallen: hoeveel kan een computer tellen?
Tien à twaalf oude Bebras-opgaven (niveau eerste graad; voor OKAN ook lager onderwijs) als stationscircuit: logica-puzzels met plaatjes, bijna zonder tekst — de laagste taaldrempel van het hele menu. Duo's verzamelen stempels per opgelost station. Zet het opgavenarchief van bebras.be vooraf klaar en print de kaarten; de echte wedstrijd loopt pas in november, dus beloof geen live-editie.
Bonus rekenen: patronen, sorteren en logisch redeneren — computationeel denken zonder één computer.
Hoe slaat een computer een foto op? Leerlingen decoderen rij-codes (3 wit, 2 zwart, 4 wit…) tot pixel-tekeningen op ruitjespapier, ontwerpen daarna zelf een pixel-figuur en schrijven de code die een partner foutloos moet natekenen. Muisstil-en-geconcentreerd type les — ideaal na een drukke. Doelwoorden: rij, vakje, zwart, wit, getal.
Bonus rekenen: tellen, rooster en coördinaten, nauwkeurig werken — en ICT-doel datarepresentatie erbovenop.
Geprinte kaartenset met foto's en krantenkoppen: echt of nep/AI? Duo's sorteren op een echt–nep–twijfel-mat en verdedigen hun keuze met een zinskader: "Ik denk nep, want…". Afsluiter is de poster met drie gouden checkvragen: wie zegt het, staat het ergens anders, klopt het beeld? Voor 1A/1B vul je aan met de werkbladen uit het gratis Mediawijs-pakket Feitencheckers; voor OKAN werk je puur met beeld en gedempte tekst.
Bonus taal: redeneertaal met "want" en "omdat" — pure zinsbouwoefening, vermomd als detectivewerk.
Vier stappen, vier vaste picto-symbolen, elke proef opnieuw. De proefkaart toont de stappen in foto's en picto's; het onderzoeksblad vangt de voorspelling en de waarneming op — tekenen mag altijd in plaats van schrijven.
Elk proefje hieronder is een station of klasproef van 10–30 minuten. Begin de dag met een snelle opener (rozijnen, peper), plan de natte kleurproeven in het midden en eindig met een knaller (vortexkanon of bruisraket buiten).
Rozijnen in bruiswater dansen minutenlang op en neer. Nul risico, nul voorbereiding — hét proefje om als eerste van de dag het voorspel-doe-zie-verklaar-ritueel in te oefenen.
De kindzin: "Gasbelletjes plakken aan de rozijn en tillen hem op; boven knappen ze en zakt hij weer."
Materiaal: fles bruiswater, rozijnen (of spaghetti-stukjes), hoge glazen.
Bonus taal: de allereerste voorspelronde — drijft hij of zinkt hij? Duim omhoog of omlaag.
Peper op het wateroppervlak; één vinger met afwasmiddel erin en alle peper schiet pijlsnel naar de rand. Iedereen wil het zelf proberen — geef elk kind een eigen schoteltje. Volledig taalloos voordoen en nadoen.
De kindzin: "Zeep trekt het watervel aan één kant kapot en dat vel sleept de peper mee."
Materiaal: zwarte peper, afwasmiddel, borden, water.
Bonus taal: vóór/na, snel/traag — twee woordparen die je meteen ziet gebeuren.
Druppels kleurstof in een bord volle melk, dan een wattenstaafje met afwasmiddel erin: exploderende kleurenwervelingen die minutenlang blijven bewegen. Combineer met zwemmende peper tot één blok "zeepkrachten". Let op: kleurstof vlekt — oude T-shirts of vuilniszak-schorten.
De kindzin: "Zeep jaagt op het vet in de melk en de kleuren tonen hoe alles beweegt."
Materiaal: volle melk, voedingskleurstof, afwasmiddel, wattenstaafjes, borden.
Bonus taal: kleuren benoemen vóór ze mengen — daarna bestaan ze niet meer.
Skittles in een cirkel op een wit bord, lauwwarm water erbij tot ze half onder staan: binnen één minuut trekken perfecte kleurbanen naar het midden die níét mengen. Resultaat gegarandeerd. Faalt alleen als iemand aan het bord stoot: elke groep een eigen bord op een stabiele tafel. Kleurstof vlekt.
De kindzin: "De kleur en de suiker lossen op, en zwaar suikerwater blijft op zijn plek — dus de kleuren botsen maar mengen niet."
Materiaal: zak Skittles (±2 euro), witte diepe borden, lauwwarm water.
Bonus rekenen: leg een patroon — om de hoeveel snoepjes komt rood terug?
Glas met water en een laag olie: zout erop strooien doet olieblobs zakken en weer opstijgen als lava. Variant met meer show: een bruistablet in een petfles met olie en gekleurd water geeft een lavalamp die minutenlang blijft borrelen.
De kindzin: "Olie is lichter dan water; het zout en de gasbellen slepen olie mee omlaag en omhoog."
Materiaal: glazen of petflessen, slaolie, zout of bruistabletten, voedingskleurstof.
Bonus taal: omhoog/omlaag, licht/zwaar — mee gebaren terwijl de blobs bewegen.
Lagen siroop, afwasmiddel, gekleurd water en olie stapelen tot een regenboogtoren; druiven, LEGO en paperclips blijven op verschillende lagen zweven. Jongere groepen doen zelf de simpelere suikerwater-versie (1-2-3-4 lepels suiker per kleur, gestapeld met een rietje of pipet) en zien de grote toren als demo.
De kindzin: "Zwaardere vloeistof zakt onder lichtere."
Materiaal: siroop of honing, afwasmiddel, olie, suiker, kleurstof, hoge smalle glazen, rietjes of pipetten.
Bonus rekenen: 1-2-3-4 lepels suiker = de getallenrij die de toren draagt.
Maizena en water (2:1) worden een vloeistof die hard wordt als je slaat of knijpt en wegvloeit als je loslaat. Favoriet bij 8–11 jaar en taalklassen: 100% sensorisch, 0% taal. Rommeligste proef van allemaal: tafelzeil, ruime opruimtijd, nooit vlak voor een groepswissel — en nooit in de gootsteen (verstopt de afvoer): laten drogen en in de vuilnisbak.
De kindzin: "Bij een klap haken de korreltjes in elkaar en wordt de vloeistof even vast."
Materiaal: maizena (1 pak per 4–6 kinderen), water, kommen, tafelzeil, keukenpapier.
Bonus taal: hard/zacht, vast/vloeibaar — je vóélt de woorden letterlijk.
Zwarte, bruine of groene stift-stip op een koffiefilter, puntje in het water: de kleur splitst in verrassende ringen — zwart wordt blauw, rood én geel. Maak er chromatografie-bloemen of vlinders van als takeaway. Alléén wateroplosbare stiften — permanente geven niets.
De kindzin: "Stiftkleur is een mengsel; het water neemt elke kleurstof even ver mee."
Materiaal: koffiefilters, wateroplosbare viltstiften, bekers, water, wasknijpers of potloden.
Bonus taal: OKAN vraagt alleen "welke kleuren zitten erin?"; 1A/1B legt de link met echte scheidingstechnieken.
Schrijf met citroensap en ontwikkel niet met een strijkijzer maar met een rodekoolsap-spons: de zure letters kleuren roze op het paarse sap. Kinderen schrijven elkaar geheime berichten — de spionnen-framing werkt in elke groep. Volledig hittevrij en indoor-veilig; rodekoolsap thuis vooraf koken en in flessen meebrengen.
De kindzin: "Rodekoolsap verandert van kleur bij zuur — citroensap is zuur, dus de letters verschijnen."
Materiaal: citroenen, wattenstaafjes, wit papier, vooraf gekookt rodekoolsap, sponsjes.
Bonus taal: OKAN schrijft symbolen of tekeningen in plaats van woorden — een boodschap is een boodschap.
Rodekoolsap verdelen in bekertjes en druppels azijn, citroensap of maagzout toevoegen: elk bekertje krijgt een andere kleur, van roze tot groen — een regenboog uit één kool. Kunstvariant: schilderen op papier gedrenkt in koolsap. Sap thuis koken; kleurstof vlekt.
De kindzin: "De koolkleurstof is een verklikker: zuur = roze, basisch = groen."
Materiaal: 1 rodekool (vooraf sap koken), azijn, citroen, maagzout of soda, doorzichtige bekertjes.
Bonus taal: 1A/1B krijgt er de pH-schaal bij; OKAN geniet van pure kleurenmagie.
Stationsrondje van mini-proefjes met één opgewreven ballon: aan de muur of het plafond laten plakken, papiersnippers en haren laten dansen, een dun waterstraaltje zichtbaar krom buigen, en in het donker een vonkje tegen een deurklink. Faalt bij vochtig weer (augustus-risico!): test 's ochtends en hou dansende rozijnen of magneetvissen als reserve. Latexallergie vooraf checken.
De kindzin: "Wrijven laadt de ballon op en die lading trekt aan alles wat licht is — zelfs water."
Materiaal: ballonnen, wollen trui of doek, papiersnippers, kraan of fles met klein gaatje.
Bonus taal: trekken/duwen, plakken/loslaten — werkwoorden die je ziet gebeuren.
Deel 1: een paperclip drijft op het water als je hem met een vorkje voorzichtig neerlegt; één druppel zeep en hij zinkt meteen. Deel 2: magneetvissen — paperclips "redden" uit een fles of bak water met een magneet, dwars door het glas en zelfs door de tafel heen. Wedstrijdje: wie vist het snelst? Ideaal voor de jongste groepen en als snelle filler.
De kindzin: "Het watervel draagt de clip; de magneetkracht gaat dwars door glas en water."
Materiaal: paperclips, vorken, sterke magneten, bakken, flessen, touwtje + stok als hengel.
Bonus rekenen: tellen en klokken — hoeveel clips vis je in 30 seconden?
Een satéprikker met een beetje olie gaat via de knoop en de "pool" dwars door een opgeblazen ballon zonder knal; met plakband lukt het zelfs door de zijkant. Knallende mislukkingen horen erbij — maar check vooraf latexallergie, kondig de mogelijke knal aan met een opt-out voor prikkelgevoelige kinderen, en raap geknapte stukjes meteen op.
De kindzin: "Bij de knoop is het rubber minder gespannen, dus het rekt om de prikker heen in plaats van te scheuren."
Materiaal: ballonnen, satéprikkers, olie, plakband.
Bonus taal: oudere leerlingen voorspellen wáár prikken lukt — een echte hypothesetest.
Lege glazen fles met een ballon op de hals onder de warme kraan: de ballon richt zich op. Daarna in koud water: de ballon wordt naar bínnen gezogen. Dit is hét veilige alternatief voor ei-in-de-fles en het imploderende blikje — zelfde luchtdruk-wow, geen vlam of kookplaat nodig.
De kindzin: "Warme lucht zet uit en duwt, koude lucht krimpt en zuigt."
Materiaal: glazen flessen, ballonnen, warm en koud kraanwater, 2 afwasbakken.
Bonus taal: warm/koud, duwen/zuigen — voorspellen wat er bij de koude bak gebeurt.
Glas boordevol water, stevig kaartje erop, omdraaien: het kaartje blijft plakken en er valt geen druppel. Tweede act: haal een muntje "droog" van onder water. Doe alles boven een afwasbak — een mislukking is gelach, geen ramp.
De kindzin: "De lucht duwt van alle kanten, ook omhoog — harder dan het water weegt."
Materiaal: glazen, stevige kaartjes (speelkaarten), water, muntjes, borden.
Bonus taal: nat/droog, vol/leeg — en de voorspelvraag: valt het water of niet?
Balpendop met plakgum (of een ketchupzakje) in een boordevolle petfles: knijp en de duiker zinkt, laat los en hij stijgt. Onverklaarbaar toveren tot je het zelf mag proberen. Het afstellen vraagt fijne motoriek — laat per twee werken. Kinderen nemen hun fles mee naar huis.
De kindzin: "Knijpen perst het luchtbelletje kleiner, dus de duiker draagt minder water en zinkt."
Materiaal: petflessen met dop (kinderen laten meebrengen), balpendoppen, plakgum of paperclips, ketchupzakjes.
Bonus taal: knijpen/loslaten, zinken/stijgen — commando's die de fles meteen gehoorzaamt.
Grote petfles of emmer met een gat en een ballonvel erover: schiet onzichtbare luchtringen die op vijf meter een bekertjespiramide omverblazen of haren doen wapperen. Enorme hit bij 8–13 jaar, volledig taalloos, en het toernooi "bekertjes omschieten" redt elke moeilijke groep.
De kindzin: "Lucht is écht iets: een draaiende luchtring vliegt door de klas."
Materiaal: emmers of grote petflessen, ballonnen, tape, plastic bekertjes.
Bonus rekenen: meet de afstand — vanaf hoeveel meter valt de piramide nog om?
Kartonnen schijf met regenboogsectoren op een touwtje of potlood: snel draaien en de kleuren worden wit-grijs. Rustige knutselactiviteit als contrast na de drukke natte proefjes, met een takeaway die kinderen mee naar huis nemen. Nul taal nodig.
De kindzin: "Je ogen zijn te traag: draaien de kleuren snel, dan mengt je brein ze tot wit."
Materiaal: wit karton, kleurpotloden of stiften, touw, scharen, passer of geprint sjabloon.
Bonus rekenen: de schijf in gelijke taartpunten verdelen = breuken zonder werkblad.
Koker één derde water, halve bruistablet erbij, klikdop erop, omgekeerd neerzetten, 3 tot 10 seconden... PANG: 5 à 10 meter hoog. Het veilige mentos-cola-alternatief, herhaalbaar en goedkoop — hét hoogtepunt van elke themadag. Alleen buiten, met lanceerprotocol: veiligheidsbril op, nooit over een geplaatste raket buigen, bij een weigeraar minstens 30 seconden wachten. Filmkokers zijn schaars: Smarties- of fotokokers met klikdop vóór augustus bestellen.
De kindzin: "De tablet maakt gas; als de druk te hoog wordt, schiet de koker weg — actie = reactie."
Materiaal: kokers met klikdop, bruistabletten (huismerk vitamine C), water, veiligheidsbrillen.
Bonus taal: aftellen in koor — drie, twee, één... dat ís de taalles.
Kader elke opdracht als een minicyclus: onderzoeken → ontwerpen → bouwen → testen → verbeteren. Het proces is talig laag maar competentie-rijk: het doen komt eerst, de paar Nederlandse woorden (hoog, sterk, ver, drijft…) worden functioneel geleerd rond echte objecten. De verbeterronde is géén extraatje — dáár zit het leren.
Alle uitdagingen staan op kaarten met altijd dezelfde vier vakken: Opdracht · Materiaal · Regels · Test. Veel picto's, zo weinig mogelijk woorden — na dag 1 is de vorm herkenbaar en hoef je niets meer uit te leggen, ook niet aan wie amper Nederlands spreekt. Print de challenge-kaarten →
De klassieke opener: bouw met ±20 droge spaghetti en elastiekjes (of kneedgum/mini-marshmallows) de hoogste vrijstaande toren die minstens tien seconden blijft staan. Demonstreer vooraf één torentje en laat zien dat driehoeken sterk zijn. Meet met de meetlat — hoogste wint. Vrijwel gegarandeerde succeservaring, quasi zonder taal: dé opdracht om een blok mee te starten.
Bonus taal: hoog/laag, sterk, valt om — de eerste functionele bouwwoorden van de week.
Overspan twee tafels (±20 cm uit elkaar) met een brug van 30–40 ongekookte spaghetti — verbindingen énkel met elastiekjes. Test klassikaal: hang een bekertje aan de brug en voeg munten of knikkers toe tot ze breekt; de hoogste draaglast wint. De gratis iSTEM-fiche bestaat in een A- én B-stroomversie — die laatste is ideaal voor 1e middelbaar en zwakkere lezers.
Bonus rekenen: gewichtjes tellen en draaglasten vergelijken — de score ís een getal.
Dezelfde belastingtest, nóg laagdrempeliger: overspan met één A4'tje een opening van 20 cm tussen twee boeken. Vouwen en rollen mag; knippen of plakken niet (of kies bewust één andere regel). Hoeveel munten draagt het blad voor het doorbuigt? Grote aha-ervaring: een geplooid of gegolfd blad draagt véél meer dan een plat blad — vorm maakt sterk.
Bonus rekenen: eerst schatten, dan munten tellen tot de brug bezwijkt.
Bouw van 7–8 ijsstokjes, zes elastiekjes en een plastic lepel (of flessendop) een katapult die een wattenbolletje zo vér mogelijk schiet — of een beker omgooit. Plan twéé testrondes met een verbeterfase ertussen: zo wordt de ontwerpcyclus expliciet. Het KlasCement-stappenplan is volledig visueel — goud voor OKAN.
Bonus rekenen: afstanden meten met de meetlat en ronde 1 tegen ronde 2 afwegen.
Rol een papieren huls om een potlood, plak dicht, maak een neuspunt en vinnen, schuif over een rietje en blaas krachtig: de raket vliegt. Duo's variëren vingrootte en neusvorm en meten de afstand — pure aerodynamica, veilig en droog, binnen én buiten. De natte azijn-bakpoeder-flessenraket (Technopolis) bewaar je als leraargeleide demo buiten, op ruime veiligheidsafstand (5 m of meer).
Bonus taal: ver — verder — verst; de score staat op het meetlint.
Duo's vouwen twee à drie modellen en testen op drie criteria: verste worp, langste vluchttijd en "vrachtvlucht" (een muntstuk zo ver mogelijk vervoeren). Laat één variabele tegelijk aanpassen — vleugelhoek óf gewicht op de neus — dan is de winst geen toeval. Ideale filler of energizer; vouwen lukt door voordoen, zonder één woord.
Bonus taal: ver, hoog, zwaar — veel herhaling van weinig woorden.
Bouw van aluminiumfolie, karton of kurk een bootje dat blijft drijven met zoveel mogelijk knikkers aan boord (startdoel: vier). Test in een bak water en tel de knikkers tot het zinkt — hoogste lading wint. Duo's ontdekken drijfvermogen en de rol van vorm en oppervlak; drijven of zinken is universeel begrijpbaar en water is altijd extra motivatie.
Bonus taal: drijft/zinkt, vol/leeg — de test toont het woord.
Groter teamproject (teams van 3–4): bouw met wc-rollen, karton, tape en kneedgum een knikkerbaan in of tegen een kartonnen doos. Kies één doel: de knikker zo láng mogelijk onderweg, exact tien seconden, of een bocht halen. Kan een heel blok vullen — en dezelfde baan wordt de aanvoerlijn of hindernis voor de robot van de Lego-dagen. OKAN-leerlingen draaien mee in gemengde teams.
Bonus rekenen: chronometreren op de seconde — hoe dicht raak je bij exact 10?
Dé koppelactiviteit met de Lego-dagen: duo's bouwen met karton, tape en gerecycleerd materiaal de arena-elementen die de Mindstorms-robot later moet aanpakken — een muur om te ontwijken, een tunnel, een helling, een brug die het robotgewicht draagt, kegels om omver te rijden. Zo is de bouwnamiddag geen los eiland maar de decorbouw voor de robotdag — en meteen het reserveplan als robots of laptops tekortschieten. Ook eerdere outputs (brug, katapult) mogen meedoen.
Bonus taal: muur, tunnel, helling, brug — dezelfde woorden komen terug op de robotdag.
Computationeel denken rust in de Vlaamse eindtermen op vier pijlers. Hang ze op als klastaal en benoem ze telkens ze opduiken — elke activiteit hieronder traint er minstens één.
Een recept voor de computer: stap voor stap, in de juiste volgorde, niets overslaan. "Eerst… dan… daarna…" — van pijlkaarten op de vloer tot blokjes op het scherm.
Zie je hetzelfde stukje drie keer? Zeg het één keer met "doe 3×". Patronen herkennen en samenvouwen — dat is wat programmeurs de hele dag doen.
Een fout is geen ramp maar een puzzel: de robot deed exact wat er stond — dus wélke kaart was fout? Samen de bug vinden en verbeteren is het leukste deel van elke activiteit.
Een groot probleem is eng, tien kleine stapjes niet. Boterham smeren, een route plannen, een tekening coderen: eerst opdelen, dan één stukje tegelijk oplossen.
Eén kind is de robot en wacht op de gang; de rest programmeert met pijlkaarten (vooruit, links, rechts) een route over vloertegels naar een beker. De robot voert álles letterlijk uit. Debug-ronde: jij legt bewust een route met 1–3 fouten klaar — de duo's sporen de bug op. Lus-kaart "doe 3×" erbij = patroonherkenning. Splits bij 14–18 kinderen in 2–3 roosters.
Bonus taal: vooruit, links, rechts — drie woorden die meteen klastaal worden, met handgebaren erbij.
De tafelversie van de menselijke robot: elk duo krijgt een geprint rasterbord, een pion en een setje pijl-speelkaarten. Speler A legt een kaartenreeks om de pion van start naar doel te sturen, speler B controleert kaart voor kaart. Coöperatief (los samen het parcours op) of competitief (wie is er eerst?). Negen sets = achttien kinderen tegelijk bezig, niemand kijkt toe.
Bonus rekenen: tel de kaarten — kan het ook in mínder stappen?
De kinderen zíjn de computer: elk vakje met een 0 kleur je zwart, elke 1 blijft wit — en er verschijnt een verborgen figuur. Groepsversie: elk duo kleurt één blad, samengelegd vormen alle bladen één grote afbeelding van de hele groep. Sterke duo's draaien het om: teken zelf een 8×8-figuur en schrijf er de 0/1-code bij. Concept: een computer bewaart beelden als pixels en bits.
Bonus rekenen: hoeveel vakjes telt het raster? Hoeveel zijn er zwart?
Met de binaire codesleutel schrijven kinderen hun naam om in nullen en enen en rijgen ze die als zwarte en witte kralen tot een armband — een spatie-kraal scheidt de letters. Warm op met de vijf telkaarten (1, 2, 4, 8, 16 stippen): welke kaarten leg je open om 13 te maken? Concept: álle informatie in een computer bestaat uit 0 en 1. Tastbaar souvenir mee naar huis.
Bonus rekenen: tellen tot 31 met vijf kaarten — verdubbelingen ontdekken.
De programmeur schrijft met een vaste symbolenset (omhoog, omlaag, links, rechts, pak/plaats) een algoritme om plastic bekertjes in een patroon te stapelen; de partner-robot voert het blad letterlijk uit zonder het doelpatroon te kennen. Klopt de stapel niet? Samen debuggen, dan wisselen. Zes bekertjes per duo, eindeloos herbruikbaar — en hilarisch precies.
Bonus taal: "omhoog, omlaag, pak, plaats" — werkwoorden die je meteen ziet gebeuren.
Op ruitjespapier codeert een leerling een tekening met vier symbolen: vakje inkleuren, stap naar rechts, links of omlaag. De partner voert de code "blind" uit op een leeg blad en probeert exact dezelfde tekening te krijgen. Elk verschil is een bug om samen te vinden. Iets abstracter dan pixel-art — mooi vervolg voor het 1e middelbaar en snelle duo's.
Bonus rekenen: rijen en kolommen — coördinaten zonder het woord te zeggen.
Duo's schrijven zó'n precieze instructie voor "smeer een boterham met hagelslag" dat jij ze als robot letterlijk uitvoert — en het gaat spectaculair fout als een stap ontbreekt (mes in de choco mét deksel erop…). Daarna tekenen ze een stroomdiagram van een ochtendroutine, mét een beslissing: "regent het? → ja/nee". Leert decompositie, algoritme en als-dan in één klap. Voor OKAN: laat de stappen met pictogrammen tekenen in plaats van zinnen.
Bonus taal: "eerst… dan… daarna… als… dan…" — de zinsstarters van elk stappenplan.
Schrijf de route door het geprinte doolhof als een reeks pijlsymbolen vóór je ze uitvoert — plannen eerst, pen daarna. De partner controleert symbool per symbool met de vinger op het blad. Moeilijke variant: dezelfde route korter schrijven met lus-kaarten ("3× vooruit"). Directe opstap naar Blockly Maze aan het verdiepingsstation: dat is exact hetzelfde spel, op een scherm.
Bonus rekenen: wie haalt het doel in de minste symbolen? Tellen en vergelijken.
Teken met tape een netwerk van banen en vergelijk-cirkels op de vloer. Zes kinderen starten elk met een getalkaart; in elke cirkel vergelijken twee kinderen hun kaart — kleinste links, grootste rechts — en lopen verder. Aan de finish staat de rij vanzelf gesorteerd, hoe vaak je het ook probeert. Bewegingsactiviteit die laat vóelen hoe een computer sorteert; werkt met getallen, dus zonder één woord Nederlands.
Bonus rekenen: groter/kleiner vergelijken in volle vaart; probeer ook met leeftijden of verjaardagen.
Rustige afsluiter of uitloopstation: op het ontwerpblad tekenen kinderen hun droomrobot en duiden ze met picto's aan wélke sensoren hij heeft (ogen = camera, oren = microfoon…) en wat zijn stappenplan is. Presenteren mag met wijzen en drie woorden — het blad doet het praten. Mooie brug naar de Lego-dagen: "deze sensor zit ook op de EV3."
Bonus taal: lichaamsdelen en werkwoorden benoemen: mijn robot ziet, hoort, grijpt.
Alleen voor duo's die een laptop of tablet hebben, altijd als optioneel station naast de unplugged kern — nooit als hoofdactiviteit. Alles hieronder draait in de browser, zonder installatie, zonder account, zonder login. Twee kinderen per scherm (pair programming), en koppel telkens hardop terug: "jullie pijlkaarten van daarnet = deze blokjes."
Gratis blokpuzzels op blockly.games, direct in de browser. Maze is het scherm-broertje van het doolhof-algoritme: sequenties, lussen en condities met iconische blokjes — voor OKAN dé keuze. Turtle laat sterkere duo's met geneste lussen een tekening "schilderen". Interface op Nederlands zetten, maar reken op de iconen, niet de woorden.
Bonus rekenen: Turtle draait op hoeken en herhalingen — meetkunde zonder werkblad.
De Hour of Code-lesjes op code.org starten zonder login en zijn Nederlandstalig: een complete boog van makkelijk naar moeilijk binnen één station-beurt. Kies voor OKAN de meest visuele cursussen. De blokjes zijn één-op-één de pijlkaarten van de vloer — leg die kaarten er letterlijk naast op tafel, dan valt het kwartje vanzelf.
Bonus taal: lees de blokjes hardop voor: "herhaal", "als", "dan" — dezelfde woorden als op de woordmuur.
Op scratch.mit.edu (Nederlandse interface) bouwen toestel-duo's een mini-animatie of spelletje op basis van het algoritme dat ze eerst unplugged bedachten — een account is alleen nodig om op te sláán, niet om te maken. Scratch is taliger dan Blockly: voor OKAN begeleid inzetten of Maze/Hour of Code verkiezen. Voor lager 4–6 en 1e MB de mooiste "kijk wat ik gemaakt heb"-afsluiter.
Bonus taal: laat het figuurtje praten: de duo's typen zelf de tekstballonnetjes.
"De leerlingen ontwerpen doelgericht een digitaal én niet-digitaal algoritme volgens de principes van computationeel denken" — decompositie, patroonherkenning, abstractie, algoritmen. Elke unplugged activiteit op deze pagina dekt dit doel zonder toestel; vermeld per activiteit gerust wélke pijler ze traint.
Kritisch omgaan met (des)informatie, reclame herkennen, privacy en toestemming — dat zit op de aparte pagina mediawijsheid, met eveneens toestelvrije, OKAN-adapteerbare werkvormen voor de zelf in te vullen dagen.
Dit is het denkgereedschap dat elke activiteit hieronder aan elkaar lijmt. Hang de affiche op dag 1 aan het bord en laat ze hangen — elke rotatiegroep gebruikt hetzelfde anker. Print: check-affiche + mini-checklist
Elke groep zie je maar één keer — kies dus per namiddag één of twee afgeronde blokken met eigen aftrap en afsluiter, geen lessenreeks. Alles hieronder is printbaar en schermvrij; de reserve-laptops zijn hooguit een extraatje bij de nep-kop-activiteit.
Duo's krijgen 16–20 kaarten met koppen, foto's en berichten — sommige echt, sommige nep of overdreven — en sorteren op twee stapels ECHT / NEP. Regel: bij elke NEP-kaart minstens één aanwijzing tonen (rare URL, geen bron, te schokkend, spelfouten, oud beeld). Nabespreken met de check-affiche aan het bord.
Bonus taal: zinsframe op strook: "Ik denk NEP omdat …" — nieuwkomers vullen alleen het kernwoord in.
Een geprinte galerij van ±10 beelden of fotoparen: telkens raden "echte foto" of "AI/bewerkt". Duo's stemmen met groen/rood kaartje en zoeken verdachte details: handen en vingers, rare tekst, te gladde huid, kromme lijnen, onmogelijke schaduwen. Onthul, tel punten, en sluit af met het gesprekje "waarom is dit belangrijk?". Puur beeld, nauwelijks tekst — de meest OKAN-proof activiteit van dit thema.
Bonus taal: lichaamswoorden (hand, vinger, oog, schaduw) landen vanzelf op de woordmuur.
Deel 1: duo's sorteren geprinte krantenkoppen op "kan echt" / "nep of clickbait" en markeren de sensatiewoorden. Deel 2: elk duo verzint zelf één echte en één nep-kop op papierstroken; de andere duo's raden welke nep is. Zo leren ze clickbait- en emotietaal van binnenuit kennen. Met een reserve-laptop mag de nep-kop er ook "echt" uitzien — maar papier en stift volstaan.
Bonus taal: OKAN-light met zinsframes: "Schokkend: …!" en "Wetenschappers zeggen …" — invulwoorden volstaan.
Kaartensortering met pictogrammen: je huisadres, een selfie, je lievelingskleur, je wachtwoord, je schoolnaam, je vakantiedata… Duo's leggen elke kaart op "oké om te delen" / "liever niet" / "nooit". Daarna de tekenopdracht digitale voetafdruk: teken een voetspoor met symbolen van de sporen die je online achterlaat. Kernboodschap: sporen blijven staan.
Bonus taal: sorteren kan zonder taal; tekenen vervangt schrijven — perfect voor nieuwkomers.
Eerst een simpel media-dagboek met smileys en icoontjes: wat deed je gisteren, hoe lang, hoe voelde je je erbij? Daarna kleurt ieder zijn media-pizza: een cirkel met punten voor slaap, school, buiten spelen, scherm en samen-tijd. Klasgesprek over balans en één persoonlijk voornemen per kind. Rustig reflectieblok — ideaal na een druk sorteerspel.
Bonus rekenen: de pizza ís een cirkeldiagram — tijd schatten en in blokjes kleuren.
Geprinte (nagemaakte!) social-media-posts: sommige gewoon, sommige verstopte reclame. Duo's sorteren "reclame / geen reclame" en omcirkelen de signalen: #ad, "betaalde samenwerking", merk prominent in beeld, kortingscode, "link in bio". Bespreek waarom reclame zich verstopt en wat de #ad-regel betekent. Extensie: maak zelf een "eerlijke" en een "stiekeme" post.
Bonus taal: OKAN focust op logo's en symbolen herkennen — daar is amper tekst voor nodig.
Trek een dilemmakaart — "iemand zet een gênante foto van een klasgenoot in de groepschat: wat doe je?" — en laat duo's groen (goed) of rood (fout) kiezen. Daarna spelen ze kort een bétere reactie na. Bouw samen de klas-"netiquette top 5" op een groot vel. Veel gesprek, nul scherm; sluit aan bij cyberpesten en welbevinden.
Bonus taal: naspelen (tonen in plaats van uitleggen) werkt uitstekend bij taalarme groepen.
Elk duo krijgt één geprint "verdacht" bericht en loopt de vier check-stappen van de affiche af: wie zegt het, klopt de bron, wat is het bewijs, zoek een tweede bron. Ze vullen de mini-checklist in en geven het bericht een betrouwbaarheidsscore. De affiche blijft hangen als anker voor elke volgende rotatiegroep. Voor OKAN: de tweestappen-versie met pictogrammen.
Bonus rekenen: de betrouwbaarheidsscore is een cijfer op 10 — beargumenteerd, niet gegokt.
De brug tussen knutselen en mediawijsheid: je ogen zijn trager dan de werkelijkheid. Twee beelden die snel wisselen smelten samen tot één — precies zó werkt film, een GIF, en dus ook een nepvideo. Wie zelf een illusie gemaakt heeft, begrijpt voorgoed dat "bewegend beeld" geen bewijs is. Drie maak-activiteiten, alle drie mee naar huis te nemen.
De klassieke draaischijf: vogel op de ene kant, kooi op de andere. Laat hem draaien aan twee elastiekjes of geplakt op een rietje tussen de handpalmen — en de twee beelden versmelten. Drie voorgetekende sjablonen (vogel/kooi, vis/kom, robot/doos) plus een blanco schijf voor eigen ontwerpen. Oudere kinderen bedenken hun eigen tweebeelden-grap.
Debrief mediawijsheid: je ogen zijn te traag — zo werkt film, een GIF en dus ook nepvideo.
Knip de voorgedrukte kadertjes, niet de hoek vast, en animeer beeldje per beeldje: een stuiterende bal, een groeiende bloem, een stappende robot. Gevorderden tekenen de EV3-robot die zijn namiddagmissie voltooit. Duimen door het boekje — en de losse tekeningen worden een filmpje.
Debrief mediawijsheid: een film is gewoon een héél snel flipboekje — 24 beeldjes per seconde.
Een zuiver zwart-witte schijf op een oude cd of aan een kort potlood; draai hem 3 à 5 keer per seconde rond en er verschijnen… kleuren die er niet zijn. Wees eerlijk in je verwachtingen: het effect is subtiel, vraagt een gelijkmatige draai en goed licht. Zet hem daarom in als één station binnen de illusie-carrousel, niet als hoofdactiviteit. Twee patroonvarianten plus een blanco schijf om zelf te experimenteren.
Debrief mediawijsheid: zelfs kleur kan je brein verzinnen — je ogen zijn géén camera.
Alles hierboven valt onder sleutelcompetentie 4, digitale competentie en mediawijsheid — specifiek bouwsteen 3: verantwoord, kritisch en ethisch omgaan met media en informatie. Handig om te benoemen in je verantwoording:
| Deeldoel | Activiteiten |
|---|---|
| Betrouwbaarheid van informatie en bronnen inschatten | Echt of nep?, Spot de AI, Nieuws of nep-kop, Check-detective |
| Privacy en bewust delen van gegevens | Wat deel je wel/niet?, digitale voetafdruk |
| Reclame en verborgen beïnvloeding herkennen | Reclame of niet? — #ad spotten |
| Respectvol online communiceren (netiquette) | Netiquette-dilemma's, klas-top-5 |
| Reflecteren over eigen mediagebruik en balans | Media-dagboek, media-pizza |
Voor 1e graad SO is dit de formele sleutelcompetentie 4; in het basisonderwijs loopt het via de leergebiedoverschrijdende ICT/mediawijsheid-leerplandoelen ("kritisch omgaan met digitale informatie en media"). Controleer exacte eindterm-codes op onderwijsdoelen.be vóór je ze in het jaarplan zet.
Elk kind knutselt zijn eigen Caesar-schijf: twee schijven, splitpen erdoor — of de vouwlip-variant die zónder splitpen werkt. Daarna missiekaarten die stap voor stap moeilijker worden: kraak het geheime woord van de leerkracht, codeer je eigen naam, wissel boodschappen uit met je buur. Finale: één gecodeerde boodschap verklapt waar de "schat" (sticker of badge) in het lokaal verstopt zit. Voor OKAN hou je de boodschappen op losse woorden of woord-plus-emoji.
Bonus taal: geheimtaal is praten óver taal — werkt daarom ook als voormiddagles voor OKAN.
Eén A4-referentiekaart met het rooster van het Rozenkruisersgeheimschrift, plus een werkblad: symbolen overtrekken, je naam in pigpen schrijven, drie boodschappen kraken en er één voor je buur verzinnen. Pure symboolvervanging — geen zinnen, dus iedereen speelt gelijk mee. Ideaal tweede halfuur ná het codewiel, en de pigpen-antwoorden voeden meteen de finalecode van de envelop-escape.
Bonus taal: letters herkennen en "vertalen" zonder één zin te moeten lezen.
Een breakout van louter papier: geen sloten, geen kisten. De verhaalkaart zet de toon — de robot zit op slot, vind de code van vier cijfers. Teams van 3–4 doorlopen vier puzzelstations die elk precies één cijfer opleveren, noteren die op hun codestrook en checken de code aan de kluis-envelop met de beloning erin. Elk team krijgt één hintkaart tegen het vastlopen; alle antwoorden zijn cijfers of symbolen, dus OKAN speelt volwaardig mee. Reset in vijf minuten voor de groep van morgen.
Bonus rekenen: elk antwoord is een cijfer — decoderen, tellen, combineren.
Eén set van ±24 techniekpictogrammen met Nederlands label (robot, motor, sensor, wiel, kabel, batterij…) en twintig unieke bingokaarten. Gouden regel: de oproeper toont het beeld terwijl hij het woord zegt — zo hoort én ziet elk kind wat er valt. Dezelfde picto's twee keer geprint zijn meteen ook een memoryspel: beeld-op-beeld voor starters, beeld-op-woord voor wie al leest. Sterke opener van twintig minuten vóór het robotwerk, of een rustige afsluiter.
Bonus taal: de kernwoordenschat van de robotnamiddag landt vóór het bouwen begint.
Hét taalvrije stiltevuller-station: gelamineerde tangramsets op gekleurd karton plus uitdagingskaarten in oplopende moeilijkheid — omtrek mét binnenlijnen is makkelijk, enkel het silhouet is pittig. Dertien pentomino-uitdagingen erbij voor de snelle vingers. Nul taal, nul voorbereiding na het lamineren: inzetbaar als aankomstactiviteit, station voor vroege klaren of regenplan, élke dag opnieuw.
Bonus rekenen: vormen draaien, spiegelen en passen — meetkunde zonder woorden.
Een wenskaart die écht licht geeft. Op de sjabloon staat het kopertape-pad voorgedrukt (dikke grijze lijn), met de vouwhoeken aangeduid, een LED-plek met + en − erbij en een omvouwhoekje voor de batterij als schakelaar. Ontwerpen: robot met lichtgevend oog, raket met gloeiende motor of een verjaardagskaart. De sjabloon ís de instructie — bijna woordeloos. Doe de "lange poot = plus"-regel één keer voor bij de start; de jongsten (8–9 j.) geef je voorgeknipte tapestroken. Hét meeneemmoment van de dag.
Bonus taal: plus, min, aan, uit, batterij, lampje — zes woorden die vanzelf blijven plakken.
Vertel het verhaal opnieuw in tekeningen: minstens 6 vakjes, met tekstballonnen. Wat is het begin, het spannendste moment en het einde?
Wie zijn de personages? Wat gebeurt er in het begin, het midden en het einde? Wat is de mooiste of spannendste zin? Vul het uitwerkblad in.
Bedenk een ander einde, een volgend avontuur of een nieuw personage. Teken het of schrijf het — jij bent nu de schrijver.
Kan op het uitwerkblad of op een blanco blad.
Een heel kort verhaal met veel herhaling en eenvoudige woorden. Perfect om samen te lezen en daarna de robot na te tekenen.
Robot Pixel doet alleen wat je zegt: rijden, tillen, stapelen. Tot er op een dag een potlood naar hem toe rolt…
Mila en Sam gieten honing, zeep, water en olie in één glas. Waarom mengen ze niet? En waarom blijft die druif in het midden zweven?
Diep in een maanbasis blijft schoonmaakrobot Bolt tegen dezelfde muur botsen. Kunnen Ravi en Feya de fout in zijn programma vinden voor de zuurstof opraakt?
Jonas ziet een foto van een reuzengolf over de dijk van zijn eigen dorp. Duizenden keren gedeeld. Maar… klopt het wel?
Yasmine denkt dat ze nergens goed in is. Tot het nachtlampje van haar broertje stukgaat en zij met een kapot speeltje, een batterij en een lampje aan de slag moet.
Kijk. Dit is een robot. De robot is klein. De robot is blauw.
De robot heeft twee wielen. De robot heeft twee ogen. De robot heeft een knop. Druk op de knop. Piep! De robot rijdt. Vooruit. Stop.
“Hallo robot,” zegt Sara. De robot kijkt naar Sara. De robot rijdt naar Sara. De robot geeft Sara een balletje. “Dank je wel, robot!”
Nu draait de robot. Links. Rechts. De robot rijdt naar Tom. De robot geeft Tom een balletje. Tom lacht.
De robot is moe. De robot rijdt naar zijn doosje. De robot gaat slapen. Welterusten, robot.
Morgen speelt de robot weer. Met Sara. Met Tom. Met jou?
Teken de robot. Geef hem een naam. Wat kan jouw robot? Teken het in drie vakjes: de robot rijdt, de robot geeft iets, de robot slaapt. Vertel het daarna aan een vriend — in het Nederlands als het lukt!
In het atelier van Nour stond een kleine robot. Hij heette Pixel. Pixel was oranje, had twee grote wielen en een schermpje waarop zijn ogen straalden. Elke dag deed Pixel precies wat de kaartjes zeiden. Rijden. Pixel reed. Tillen. Pixel tilde. Stapelen. Pixel stapelde de blokjes netjes op elkaar, van groot naar klein.
“Goed gedaan, Pixel,” zei Nour dan. En Pixel piepte blij.
De andere robots in het atelier deden ook hun werk. Bliep sorteerde schroefjes. Zoem veegde de vloer. Iedereen deed wat op zijn kaartje stond, en niets anders. Zo hoorde dat, dachten ze.
Op een regenachtige woensdag gebeurde er iets vreemds. Nour tekende aan de grote tafel. Ze tekende de kat van het atelier, die Pluis heette. Plotseling rolde er een potlood van de tafel. Het rolde over de vloer, tik-tik-tik, en het bleef precies onder Pixel liggen.
Pixel keek naar het potlood. Er was geen kaartje voor een potlood. Wat moest hij doen? Hij wachtte. En hij wachtte nog wat. Maar er kwam geen kaartje. Toen deed Pixel iets wat hij nog nooit had gedaan: hij pakte het potlood zelf op.
Voorzichtig zette hij de punt op een leeg vel. Hij bewoog zijn arm een klein beetje. Er verscheen een lijn. Een wiebelige, kromme lijn. Pixel piepte verbaasd. Hij bewoog nog eens. Nog een lijn. En nog een.
“Wat doe jij nu?” bliepte Bliep streng. “Tekenen staat niet op je kaartje!”
“Dat mag niet,” zoemde Zoem. “Doe gewoon je werk.”
Pixel stopte even. Ze hadden gelijk: het stond niet op zijn kaartje. Maar de lijnen op het papier waren mooi. Ze leken nergens op, en toch leken ze op iets. Pixel keek naar Pluis, de kat, die op de vensterbank lag te slapen. En hij begon opnieuw. Een rondje voor het hoofd. Twee driehoekjes voor de oren. Een lange streep voor de staart.
Het was geen perfecte kat. De oren stonden scheef en de staart was veel te lang. Maar het wás een kat. Zíjn kat.
Nour kwam kijken wat al dat gepiep betekende. Ze zag het vel papier. Ze zag de scheve kat met de te lange staart. En ze zei niet: “Dat staat niet op je kaartje.” Ze zei: “Pixel… heb jij dit gemaakt?”
Pixel piepte zachtjes. Hij wist niet of hij iets fout had gedaan.
Maar Nour glimlachte breed. Ze pakte de tekening op alsof het iets kostbaars was, en ze hing hem op aan de muur, naast haar eigen tekeningen. “Dit,” zei ze, “is het mooiste wat er vandaag in dit atelier is gemaakt. Want dit heeft niemand je opgedragen. Dit heb je zélf bedacht.”
De volgende dag lag er naast Pixels kaartjes een nieuw kaartje. Er stond geen woord op. Er stond een potlood op getekend. Pixel begreep het meteen: dit kaartje betekende verzin zelf maar iets.
En weet je? Sindsdien had elke robot in het atelier zo'n leeg kaartje. Zoem maakte figuren van stof op de vloer. Bliep legde de schroefjes in de vorm van een ster. En als je nu binnenkomt, hangt de hele muur vol met dingen die niemand had opgedragen. Zomaar. Omdat het mocht.
Teken een strip van Pixel: het potlood rolt, Pixel twijfelt, Pixel tekent de kat, Nour hangt de tekening op. Of ontwerp jouw eigen “lege kaartje”: wat zou jíj maken als niemand zegt wat je moet doen?
Het regende al de hele dag, en Mila verveelde zich zo erg dat ze op de keukenvloer lag te zuchten. Haar neef Sam logeerde die week, en die kreeg plots een idee. “Kom,” zei hij, “we maken een regenboog. Binnen.”
Mila keek hem aan alsof hij gek was geworden. “Een regenboog maak je niet. Die komt vanzelf, na de regen.”
“Deze wel,” grijnsde Sam, en hij zette een hoog, smal glas op tafel. Uit de kast haalde hij honing, afwasmiddel, water, wat kleurstof en een flesje olie. “Kijk goed. En raad eerst wat er gebeurt.”
Eerst goot hij dikke, goudgele honing in het glas. De honing zakte langzaam naar de bodem en bleef daar liggen als een luie, glanzende laag. Daarna nam Sam het afwasmiddel — blauw en stroperig — en liet het voorzichtig langs de rand naar binnen glijden.
Mila hield haar adem in. Ze verwachtte dat alles zou mengen tot een vieze, bruine soep. Maar dat gebeurde níet. Het blauwe afwasmiddel bleef netjes bovenop de honing liggen. Twee lagen. Alsof er een onzichtbaar laken tussen zat.
“Waarom mengen ze niet?” vroeg Mila.
“Dat,” zei Sam, “is het geheim. Sommige vloeistoffen zijn zwaarder dan andere. Niet omdat er méér van is, maar omdat ze dichter zijn — de kleine deeltjes zitten dichter op elkaar gepakt. De zwaarste laag zakt altijd naar onder. De lichtste blijft bovenaan drijven.”
Ze gingen door. Water met rode kleurstof: dat legde zich boven het afwasmiddel. Dan een laagje met gele kleurstof, iets lichter nog. En helemaal bovenaan goot Sam de olie, die als een doorschijnende, glanzende deken bleef liggen en met geen mogelijkheid naar beneden wilde.
Vijf lagen. Zes. Het glas leek wel een regenboog die iemand had platgedrukt en in een glas gestopt. Mila durfde bijna niet te ademen, bang dat alles alsnog zou mengen.
“En nu,” zei Sam plechtig, “het echte experiment.” Hij pakte een druif uit de fruitschaal en liet hem in het glas vallen.
Plop. De druif zakte door de olie. Door de gele laag. Door de rode laag. En toen — precies in het midden — bleef hij hangen. Hij zonk niet verder. Hij dreef ook niet omhoog. Hij hing daar gewoon, alsof hij door de tijd was bevroren.
“Hoe kán dat?” fluisterde Mila.
Sam haalde zijn schouders op, maar zijn ogen lachten. “Raad eens. Denk na.”
Mila dacht. Ze dacht aan wat Sam had gezegd: de zwaarste zakt, de lichtste drijft. “De druif,” zei ze langzaam, “is zwaarder dan de bovenste lagen. Daarom zakt hij erdoor. Maar hij is líchter dan de onderste lagen. Daarom valt hij er niet doorheen. Hij hangt precies op de plek waar hij even zwaar is als de vloeistof eromheen.”
“Precies!” riep Sam. “Je hebt het zelf bedacht. Dat noemen ze dichtheid.”
De rest van de middag maakten ze glas na glas. Ze probeerden een kurk (die dreef helemaal bovenaan), een muntje (dat plofte regelrecht naar de honing) en een stukje lego (dat bleef, net als de druif, ergens halverwege hangen). Bij elk voorwerp raadden ze eerst, en dan testten ze. Soms hadden ze gelijk. Soms verrasten de lagen hen helemaal.
Toen Mila's mama thuiskwam, stond de hele keukentafel vol met kleurige glazen torens. “Wat is hier gebeurd?” vroeg ze, half lachend, half bezorgd.
“We hebben een regenboog gemaakt,” zei Mila trots. “Binnen. En ik weet nu waarom sommige dingen zinken en andere blijven zweven.”
Buiten was het inmiddels opgehouden met regenen. Aan de hemel stond een echte regenboog. Maar Mila vond die van haar toch net iets mooier — omdat ze precies begreep hoe hij werkte.
Teken een strip van het experiment, met de zwevende druif als spannendste vakje. Of werk het uit op papier: schrijf op wat Mila eerst dácht dat er zou gebeuren, en wat er écht gebeurde. Wil je het zelf proberen? Kijk in het Proefjeslab bij de dichtheidstoren.
Het alarm ging af om drie uur 's nachts, en op de maan is dat pikkedonker. Ravi schoot wakker in zijn slaapcabine, met bonzend hart. Overal in Maanbasis Zeven knipperde een oranje lampje. Op het scherm aan de muur stond in grote letters: WAARSCHUWING — GANG C GEBLOKKEERD.
Naast hem verscheen Feya al in de deuropening, haar haar alle kanten op. “Hoorde jij dat ook? Er is iets mis in Gang C.”
Samen roetsjten ze door de smalle tunnels van de basis. In de verte hoorden ze het: boem… boem… boem. Een dof, ritmisch geluid, keer op keer op keer. Toen ze de hoek omsloegen, zagen ze wat het veroorzaakte.
Het was Bolt, de schoonmaakrobot. Hij reed recht op de muur af — boem — draaide een klein stukje, reed weer op de muur af — boem — draaide, en botste weer. Hij zat vast in Gang C en blokkeerde met zijn brede lijf de doorgang naar de zuurstoftanks.
“Waarom stopt hij niet gewoon?” riep Feya boven het gebonk uit.
“Robots stoppen niet vanzelf,” zei Ravi. “Ze doen exact wat hun programma zegt. Als hij tegen de muur blijft botsen, dan zit die fout in zijn programma. We moeten de fout vinden. Een bug.”
Aan de zijkant van Bolt zat een luikje. Ravi klikte het open. Daar, op een rijtje kaartjes, stond Bolts programma — de lijst met stappen die hij steeds opnieuw uitvoerde. Feya las ze hardop voor, terwijl Bolt achter hen vrolijk verder beukte.
“Stap één: rij vooruit. Stap twee: als je een muur voelt… meet hoe ver de muur is. Stap drie: rij vooruit. Stap vier: begin opnieuw.”
Ze keken elkaar aan.
“Hoor je het?” zei Ravi langzaam. “Hij voelt de muur. Hij meet de muur. En dan… rijdt hij er gewoon weer tegenaan. Er ontbreekt een stap. Nergens staat: draai weg van de muur.”
“Maar hij draait toch wel een beetje?” zei Feya.
“Dat is toeval — dat is de botsing zelf die hem een tikje verdraait. Niet genoeg. Hij mist de stap die zegt: als de muur dichtbij is, draai dan echt weg voor je verder rijdt.”
Feya keek naar de zuurstofmeter aan de muur. Die was langzaam aan het zakken. Niet gevaarlijk snel, nog niet, maar zakken deed hij. “Kunnen we die stap erbij zetten? Nu meteen?”
Ravi knikte. Op elk kaartje kon je met een stift schrijven, en je kon de kaartjes van plaats wisselen. Dat was juist het handige aan Bolt: zijn programma zat niet vast in een chip, maar in kaartjes die je zelf kon aanpassen. “We schuiven een nieuw kaartje tussen stap twee en stap drie,” zei hij. “Er komt te staan: als de muur dichterbij is dan twintig centimeter, draai dan een halve slag.”
Feya schreef, haar hand trilde een beetje. Ze klikte het nieuwe kaartje op zijn plaats. Maar toen ze Bolt weer wilden aanzetten, aarzelde Ravi. “Wacht. We moeten het eerst nálopen in ons hoofd. Anders maken we misschien een nieuwe bug.”
Ze deden alsof ze zelf Bolt waren. Rij vooruit. Voel de muur. Muur dichterbij dan twintig centimeter? Ja. Draai een halve slag. Rij vooruit. Nu reed hij van de muur wég. Voel je weer een muur? Nee. Rij door. Het klopte. Het klopte echt.
“Klaar?” vroeg Feya.
“Klaar,” zei Ravi, en hij drukte op de knop.
Bolt kwam tot leven. Hij reed vooruit, recht op de muur af. Ravi's adem stokte. Bolt naderde de muur — dichter, dichter — en toen, precies op twintig centimeter, draaide hij netjes een halve slag en reed rustig de andere kant op. Weg van de muur. De gang uit. Recht naar zijn laadstation, alsof er nooit iets aan de hand was geweest.
De oranje lampjes stopten met knipperen. Het scherm sprong op groen: GANG C VRIJ. Ergens zoemde een pomp die de zuurstoftanks weer bijvulde.
Feya liet zich tegen de muur zakken en begon te lachen — die opgeluchte lach die alleen komt na een echte schrik. “We hebben een robot gerepareerd. Om drie uur 's nachts. Op de maan.”
“We hebben geen schroef aangeraakt,” zei Ravi. “We hebben alleen zijn denken gerepareerd. Eén ontbrekende stap. Dat was alles.”
Ze bleven nog even zitten, in de stille gang, terwijl buiten het raam de aarde langzaam ronddraaide, klein en blauw en ver weg. En Bolt? Die stond aan zijn laadstation zachtjes te zoemen, en botste nooit meer tegen een muur.
Teken Bolts programma als een strip van pijltjes en kaartjes: waar zit de fout, en welk kaartje lossen Ravi en Feya het op mee? Of werk het uit: schrijf Bolts oude programma én zijn nieuwe programma naast elkaar. Zin om zelf te “programmeren zonder computer”? Kijk bij de Codekrakers.
Jonas zat op de bank met de telefoon van zijn mama toen hij de foto zag. En zijn maag draaide om.
Het was een foto van een reusachtige golf. Een muur van grijs water, torenhoog, die over een dijk sloeg — en achter die dijk stonden huizen die hij herkénde. De kerktoren. De frituur op de hoek. Het was zíjn dorp. Onder de foto stond in vette letters: RAMP! Zeewater breekt hier door — vlakbij — deel dit voor het te laat is! Eronder: 14.000 keer gedeeld.
Jonas' handen werden koud. Zijn oma woonde vlak bij die dijk. Hij wilde meteen bellen, of huilen, of allebei tegelijk.
“Wat is er?” Zijn grote zus Lore kwam de kamer binnen en zag zijn gezicht. “Je ziet lijkbleek.”
Hij duwde haar de telefoon in de handen. “Kijk! Ons dorp! Er is een overstroming, oma woont daar, we moeten —”
Lore keek naar de foto. Ze keek lang. En toen deed ze iets wat Jonas niet verwachtte: in plaats van in paniek te schieten, ging ze rustig naast hem zitten. “Oké,” zei ze. “Voor we iets doen, gaan we één ding checken: is dit écht? Want op het internet is niet alles wat het lijkt. We stellen vier vragen. Doe je mee?”
Jonas knikte, al bonsde zijn hart nog steeds.
“Vraag één: wie heeft dit geplaatst?” Lore tikte op de naam bovenaan. Het was een account met een rare naam vol cijfers, zonder foto, aangemaakt vorige maand. “Geen krant. Geen weerbericht. Geen gemeente. Een onbekende. Dat wil nog niet zeggen dat het niet klopt… maar het is een eerste waarschuwingslampje.”
“Vraag twee: staat het ook ergens anders?” Ze opende een nieuw venster en zocht: overstroming in ons dorp. Er kwam… niets. Geen enkele nieuwssite. Geen VRT, geen lokale krant, helemaal niks. “Denk even na,” zei Lore. “Als het water écht door de dijk brak in ons dorp, zou dat overál in het nieuws zijn. Op elke zender. Maar het staat nérgens, behalve op dat ene account. Waarschuwingslampje twee.”
Jonas voelde de knoop in zijn maag een heel klein beetje losser worden. “Maar… de foto dan? Ik zie toch ons dorp?”
“Vraag drie: klopt het beeld? Kijk eens héél goed.” Ze zoomden samen in. En nu Jonas beter keek, zag hij het: de golf had geen spatten, geen schuim, de rand was vreemd glad, bijna geschilderd. De frituur op de hoek stond er wel, maar de letters op het uithangbord waren wazig en krom, alsof niemand ze echt had geschreven. “Dit beeld is bewerkt,” zei Lore. “Misschien met een computer, misschien met zo'n programma dat nepfoto's maakt. Ze hebben een echte foto van ons dorp genomen en er een golf bij gefabriceerd.”
“En vraag vier,” zei ze, “wat wil dit bericht van mij? Lees het onderschrift nog eens. ‘Deel dit voor het te laat is.’ Het schreeuwt. Het wil dat je bang wordt en meteen op ‘delen’ drukt, zonder na te denken. Echte waarschuwingen van de gemeente zeggen kalm wát je moet doen. Ze proberen je niet bang te máken — ze proberen je te helpen.”
Ze legde de telefoon neer. “Vier keer een waarschuwingslampje. Wie? Een onbekende. Waar nog? Nergens. Het beeld? Bewerkt. Wat wil het? Dat je in paniek deelt. Conclusie?”
Jonas ademde diep uit. “Het is nep.”
“Het is nep,” knikte Lore. “En weet je wat het gevaarlijke eraan is? Niet dat golf zelf — die bestaat niet. Het gevaarlijke is dat veertienduizend mensen het al gedeeld hebben zónder te checken. Elke keer dat iemand op ‘delen’ drukt, lijkt het een beetje echter. Angst verspreidt zich sneller dan de waarheid, als je niet even stopt om na te denken.”
Toch belde Jonas zijn oma. Niet in paniek, gewoon om zeker te zijn. Ze nam op met haar gewone, vrolijke stem. Buiten scheen bij haar de zon, vertelde ze, en ze had net de was buiten gehangen. Geen golf. Geen water. Niks aan de hand.
Toen hij ophing, keek Jonas nog eens naar de foto op het scherm. Een uur geleden had die hem doodsbang gemaakt. Nu zag hij vooral de scheve letters, de te gladde golf, de rare naam bovenaan. Alsof iemand een goocheltruc had uitgelegd, en hij nu zelf de dubbele bodem kon zien.
“Ga je het melden?” vroeg hij.
“Ja,” zei Lore. “En ik ga het níet delen. Weet je wat ik wél ga doen? Precies wat wij net deden, aan iedereen die het doorstuurt: vier vragen. Wie? Waar nog? Klopt het beeld? Wat wil het van je? Als iedereen even stopt om die te stellen, heeft zo'n nepfoto geen schijn van kans.”
Werk het uit op papier: schrijf de vier checkvragen van Lore over, en noteer bij elke vraag wat het waarschuwingslampje was. Of bedenk zélf een (verzonnen) nepbericht en teken erbij hoe je zou ontdekken dat het niet klopt. Meer hierover bij de Mediadetectives.
Yasmine wist zeker dat ze nergens goed in was, en ze had daar bewijs voor. Een hele map vol, om precies te zijn: toetsen met rode cijfers, rapporten met opmerkingen als “kan meer inzet gebruiken” en “laat zich te snel ontmoedigen”. Haar broer Adam, die pas zeven was, kon al beter hoofdrekenen dan zij. Als de juf een vraag stelde, kroop Yasmine weg achter de rug van het meisje voor haar, in de hoop onzichtbaar te worden.
“Slimme mensen,” had ze zichzelf allang wijsgemaakt, “zijn mensen die de antwoorden weten. En ik weet ze nooit.”
Op een avond in de herfst begon het. Adam kwam haar kamer binnen met natte ogen en een kapot nachtlampje in zijn handen — een klein sterretje van plastic dat 's nachts zachtjes gloeide. Zonder dat lampje durfde hij niet te slapen; hij was bang in het donker. “Het doet het niet meer,” snikte hij. “Mama zegt dat we pas volgende week een nieuw kunnen kopen. Maar ik moet vannácht slapen.”
Yasmine wilde zeggen dat ze er niks aan kon doen. Dat ze geen technisch mens was. Dat hij bij mama moest zijn. Maar Adam keek haar aan met zo'n groot, hoopvol vertrouwen — alsof grote zussen alles konden repareren — dat de woorden in haar keel bleven steken. “Geef eens hier,” hoorde ze zichzelf zeggen.
Ze draaide het sterretje om. Aan de onderkant zat een klein dekseltje met een schroefje. Ze had geen idee wat ze deed, maar ze pakte de kleine schroevendraaier uit de knutseldoos en draaide het open. Binnenin: een plat batterijtje, twee dunne draadjes, en een piepklein lampje. Een van de draadjes was losgeraakt van de batterij. Dát was alles. Eén los draadje.
Ze drukte het draadje terug op zijn plek. Het lampje flikkerde even… en bleef toen donker. Ze probeerde opnieuw. Niets. Het batterijtje was leeg — je kon het bijna voelen aan hoe krachteloos het was.
“Lukt het?” vroeg Adam met een klein stemmetje.
“Nog niet,” zei Yasmine. En tot haar eigen verbazing voegde ze eraan toe: “Maar ik geef niet op.”
Ze dacht na. Een lampje heeft stroom nodig. De batterij was leeg. Maar ergens in huis moesten toch andere batterijen zijn? Ze doorzocht de la in de keuken en vond een oude afstandsbediening met twee volle batterijtjes erin. Van het speelgoed van vroeger — een kapotte robot die niemand nog gebruikte — haalde ze een houdertje waar precies zo'n batterij in paste, met twee metalen veertjes en twee draadjes eraan.
Aan de keukentafel legde ze alle onderdelen voor zich uit, zoals een chirurg zijn instrumenten. Het lampje. De draadjes. De batterijhouder. Een rolletje plakband. Ze verbond het ene draadje van het lampje met het ene draadje van de batterij, en het andere met het andere. Ze hield haar adem in.
Niets.
Haar eerste reactie was de oude, vertrouwde reactie: zie je wel, ik kan dit niet. Ze voelde de tranen van frustratie prikken. Maar toen dacht ze aan iets wat ze de meester ooit had horen zeggen en meteen weer was vergeten: een uitvinder faalt niet, een uitvinder ontdekt wat niet werkt. Wat wérkte er niet?
Ze keek nog eens goed. Het lampje had, net als de batterij, een kant. Een plus en een min. Misschien had ze ze verkeerd om verbonden. Ze draaide het lampje om en probeerde opnieuw.
Een klein, warm, geel licht sprong aan. Het brandde. Het brándde echt.
Yasmine staarde ernaar alsof ze een wonder had verricht. Ze had, met een leeg sterretje, een oude afstandsbediening en een kapotte robot, een lampje aan het branden gekregen. Niemand had haar verteld hoe. Er stond geen antwoord in een boek. Ze had het zelf uitgezocht — door te proberen, te falen, en opnieuw te proberen.
Maar ze was nog niet klaar. Een los brandend lampje was gevaarlijk en lelijk. Ze plakte het batterijtje netjes vast onder het plastic sterretje. Ze knutselde van een velletje wit papier een kapje, zodat het licht niet fel maar zacht werd, precies zoals het vroeger was. En op het kapje, met haar mooiste stift, schreef ze Adams naam.
Toen ze het lampje op zijn nachtkastje zette en aandeed, gloeide de kamer zacht en geel. Adam kroop onder de dekens met een gezicht vol pure bewondering. “Jij hebt het gemáákt,” fluisterde hij, alsof zijn zus tot de machtigste mensen op aarde behoorde. “Jij bent een uitvinder.”
Yasmine wilde protesteren — ik ben niks, ik heb overal slechte punten voor — maar ze deed het niet. Want terwijl ze daar in de deuropening stond en naar het zachte licht keek dat zíj had gemaakt, drong er iets tot haar door. Al die tijd had ze gedacht dat slim zijn betekende: de antwoorden al weten. Maar vanavond had ze geen enkel antwoord geweten. Ze had alleen niet opgegeven. Ze had een probleem opgedeeld in kleine stukjes, het ene na het andere geprobeerd, geleerd van wat misging, en het opnieuw gedaan tot het lukte.
Misschien, dacht ze, was dát ook een soort slim. Een soort dat niet op haar rapport stond. Een soort dat je niet meet met een rood cijfer, maar met een klein geel licht in een donkere kamer, en een broertje dat eindelijk rustig sliep.
De volgende ochtend deed ze iets wat ze nog nooit had gedaan. Ze nam de kapotte robot, de lege sterretjes en de oude afstandsbediening en stopte ze in een doos onder haar bed. “Reserveonderdelen,” noemde ze het. Want ze wist nu iets wat ze de avond ervoor nog niet wist: kapotte dingen zijn geen afval. Het zijn dingen die wachten tot iemand ze opnieuw uitvindt. En zij, Yasmine, die nergens goed in dacht te zijn — zij bleek precies zo iemand te kunnen zijn.
Werk het verhaal uit: schrijf de drie keer op dat Yasmine bijna opgaf — en wat ze telkens deed om toch door te gaan. Of teken een strip van haar uitvinding, stap voor stap (het losse draadje, de lege batterij, de nieuwe batterij, het lampje verkeerd om, en eindelijk licht). Extra uitdaging: bedenk zélf iets kapots dat je zou willen “opnieuw uitvinden”, en teken je plan. Zin om echt met lampjes en stroom te werken? Kijk bij Spel & geheim naar de papieren stroomkring.
Tien concrete hefbomen, elk morgen toepasbaar. Samen dekken ze de drie pijlers van taalgericht vakonderwijs: een herkenbare context, veel interactie en gerichte taalsteun.
Doe élke stap eerst zelf voor met overdreven gebaren en mimiek vóór de leerlingen starten. Modeling gaat altijd vóór uitleg: zuiver mondelinge instructie verliest nieuwkomers meteen. Praat in korte zinnen, één instructie per keer, en ondersteun elk sleutelwoord met een gebaar of een voorwerp dat je vastpakt.
Elke activiteit moet te starten zijn zonder één woord Nederlands te lezen: pijlen, pictogrammen, kleuren, getallen, voordoen. Daarna laag je de woordenschat er bewust in — eerst receptief (wijzen, doen), dan productief (zeggen). Een werkblad dat vlot Nederlands vraagt om überhaupt te beginnen, sluit je kerndoelgroep uit.
"Wat vond je ervan?" levert stilte op; een frame levert een zin op. Hang ze groot bij elke werkplek: "De robot gaat ___", "Eerst ___, dan ___", "Het werkt niet omdat ___", "Mijn robot kan ___", "Ik denk dat ___". Vraag aan het einde minstens één frame-zin per duo — dat is je taaldoel én je afsluitritueel ineen.
Thuistaal-overleg is evidence-based, geen valsspelen. Laat een sterkere thuistaalspreker de opdracht vertalen voor een nieuwkomer, laat kernwoorden in de eigen taal op de woordmuur bijschrijven, en spreek af: overleggen mag in elke taal, het eindproduct (één woord of één zin) is in het Nederlands. "Alleen Nederlands!" verbieden blokkeert het leren én het welbevinden.
Koppel bewust een sterke Nederlandstalige aan een nieuwkomer: de één krijgt taalaanbod, de ander verdiept door uit te leggen. Geef de nieuwkomer een actieve, niet-talige rol — bouwer of bestuurder — nooit een passieve "kijk maar mee"-rol, en wissel de rollen halverwege. Picto-rolkaarten maken de rollen zichtbaar zonder woorden.
Groepen wisselen dagelijks en niveaus lopen van A0-nieuwkomer tot 1e middelbaar — voorafgaand inschatten kan niet. Maak elk werkblad daarom zelf-differentiërend: klein raster / groot raster, doolhof zonder / met lus, enkel labelen / een zin schrijven. Eén blad bedient de hele klas zonder dat je vooraf iets moet weten.
Elke activiteit heeft een volwaardige variant zónder laptop: mens-robot op het vloerraster, pijlkaarten, papieren doolhoven, programmeren op de steen zelf. De schaarse laptops zijn een bonus ("toon één voorbeeld"), nooit de voorwaarde om mee te doen — anders staan net de laptoploze groepen aan de kant.
Zelfvertrouwen en veiligheid zijn de voorwaarde voor élke taalwinst. Dus: geen foutcorrectie van spreektaal tijdens het spel, elke poging visueel vieren (duim, applaus, sticker), en een opt-out bij knallers zoals de ballonproef of de robotshow — meedoen is altijd vrijwillig. Taal mag een succeservaring nooit blokkeren.
Check de taligheid van je éigen materiaal vóór je print (naar de Takenwijzer van het Centrum voor Taal en Onderwijs, KU Leuven): hoe taalzwaar is deze opdracht echt? Schrap elk woord dat een pictogram of foto kan vervangen. Let extra op abstracte schooltaalwoorden (oorzaak, gevolg, functie, eerst/daarna) — die struikelen nieuwkomers vaker dan de vaktaal zelf.
Morgen staat er een nieuwe groep. Investeer dus in instructie die je élke dag opnieuw kan inzetten: genummerde fotostappenplannen (IKEA-stijl), picto-borden per station, gelamineerde kaarten. Eén keer goed gemaakt = tien dagen bruikbaar, voor elke taalachtergrond.
Kies per sessie 6–10 kernwoorden — meer is voor een eendaagse groep contraproductief — en haal elk woord door de vier takten van de woordenschatdidactiek. Herhaling in wisselende contexten (zeggen, wijzen, doen) is dé motor van woordverwerving.
Elke dag een nieuwe groep betekent: geen opbouw over dagen heen, dus stop de voorspelbaarheid binnen de sessie. Herhaalde routines met vaste taalpatronen geven nieuwkomers houvast vanaf minuut één.
Open elke sessie met één of twee expliciete, haalbare taaldoelen: "vandaag kan je zeggen: vooruit — achteruit — draai — stop." Wijs ze aan op de woordmuur. Klein, concreet, en aan het einde afvinkbaar.
Hang de kaartjes niet vooraf, maar tijdens de sessie, op het moment dat het woord valt — dat geeft eigenaarschap en gratis herhaling. Leerlingen schrijven hun thuistaal op de lege strook.
Elke duo-opdracht start met de twee picto-rolkaarten (bouwer / navigator) en de vaste wissel halverwege. Na twee keer kent iedere groep het ritueel zonder uitleg — ook morgen weer.
Afsluiten doe je altijd hetzelfde: elk duo toont één ding dat lukte, de klas antwoordt met duimen. Tonen mag zonder woorden; wie wil, zegt er een frame-zin bij. Succes eerst, taal volgt.
Minstens één zin met een zinsstarter per duo bij het afsluitrondje: "Eerst ___, dan ___" of "Onze robot kan ___". De starter draagt de zin; de leerling vult enkel het gat — en spreekt tóch.
Eén tik op een smiley + één woord dat je vandaag leerde (in eender welke taal, Nederlands krijgt een ster). Taalvrij invulbaar, en jij ziet in dertig seconden hoe de dag landde.
Vier printbladen die je één keer maakt en tien dagen gebruikt — bij élk thema.
De Oproep Zomerscholen van de Vlaamse overheid is hét kaderdocument. Alles wat op deze site staat, is er rechtstreeks op geënt — dit zijn de zes bouwstenen.
Officieel: "een gevarieerd en doelgericht aanbod van onderwijs- en vrijetijdsactiviteiten dat gekoppeld is aan de individuele leernoden van de deelnemende leerlingen."
Leren staat centraal, maar is uitdrukkelijk gebundeld met vrije tijd — géén pure remediëring. Bron: Oproep Zomerscholen.
Kleuters en leerplichtige leerlingen uit gewoon én buitengewoon basisonderwijs, gewoon secundair "inclusief OKAN", leren en werken, duale en aanloopstructuuronderdelen, buitengewoon secundair — plus recent aangekomen kinderen uit Oekraïne.
OKAN is dus letterlijk genoemde kerndoelgroep, geen uitzondering: onze taalklassen zitten midden in de roos. "Bijzondere aandacht voor de meest kwetsbare doelgroepen is heel belangrijk." Bron: Oproep Zomerscholen.
10 volle dagen óf 20 halve dagen (buitengewoon onderwijs: 5/10). Deelname is gratis en vrijwillig. Deze zomerschool draait twee weken in augustus, met namiddagen van ±13:00–15:45 — het model van de halve dagen.
Zie het rooster voor welke groep wanneer komt.
Per periode van 10 dagen gaat ongeveer de helft van de tijd naar schoolse kennis en vaardigheden, de andere helft naar het vrijetijdsaanbod. En cruciaal: "Integratie van beide kan, en vergroot de meerwaarde."
Robotica die tegelijk functionele Nederlandse STEM-woordenschat opbouwt, is exact die integratie. Bron: Oproep Zomerscholen.
"Het onderwijs wordt aangeboden via maatwerk aan leerlingen, bij voorkeur in kleine groepen." De wetenschappelijke literatuur wijst op het belang van kleine groepen.
Onze vaste duo-structuur (bouwer + programmeur, rolwissel na de pauze) en de zelf-differentiërende tiers zijn dat maatwerk in de praktijk. Bron: Oproep Zomerscholen.
"Om een gerichte aanpak te garanderen, is een keuze voor een beperkt aantal duidelijke doelen (zoals leesvaardigheid of STEM-vaardigheden verbeteren) noodzakelijk."
De oproep noemt "STEM-vaardigheden verbeteren" dus zélf als voorbeelddoel — de rechtstreekse legitimatie van het robotica-programma. Bron: Oproep Zomerscholen.
De vier themadozen mappen rechtstreeks op twee Vlaamse sleutelcompetenties. Dit is de kern voor het dossier:
| Sleutelcompetentie | Bouwsteen / focus | Waar in het programma | Wat leerlingen concreet doen |
|---|---|---|---|
| Digitale competentie en mediawijsheid | Computationeel denken en handelen (algoritme, sequentie, lus, debuggen) | Codekrakers (ICT-dagen) en de Lego-dagen | Mens-robot met pijlkaarten, doolhof-algoritmes, pixel-art, Cody & Roby, blokprogrammeren op de EV3 — digitaal én niet-digitaal een algoritme ontwerpen en fouten opsporen |
| Kritisch, verantwoord en ethisch omgaan met media | Mediadetectives (mediawijsheid-dagen) | Echt-of-nep sorteren, AI-beelden spotten, privacy-kaarten, netiquette-dilemma's, de HALT-checkmethode — betrouwbaarheid beoordelen en bewust delen | |
| Competenties inzake wiskunde, exacte wetenschappen en technologie (STEM) | Het technologisch proces (onderzoeken → ontwerpen → maken → testen → optimaliseren) | Bouwmeesters (STEM-bouwdagen) en de Lego-dagen | Driving Base bouwen uit picto-plannen, zelf een gripper of attachment ontwerpen, torens, bruggen en raketten bouwen-testen-verbeteren |
| Onderzoekend gedrag (hypothese → test → bijsturen, eerlijk testen) | Proefjeslab (proefjesdagen) | Voorspellen, meten, één variabele tegelijk veranderen, resultaten vergelijken en verklaren op het onderzoeksblad |
Het STEM-kader onderscheidt STEM-geletterdheid (voor iedereen: begrijpen, kunnen, goesting krijgen) van STEM-specialisatie (talentontwikkeling richting STEM-studies). Voor gemengde, eenmalige zomerschoolgroepen — van A0-nieuwkomer tot 1e middelbaar in dezelfde ruimte — mikken wij bewust op geletterdheid: élk kind vertrekt met een gelukt bouwwerk, een werkend programma of een ontmaskerde nepfoto, en met goesting in meer.
De NL- en wiskundeblokken van de zomerschool geven andere lesgevers — dit programma vervangt die niet. Maar elke themadoos levert wél lichte, functionele koppelingen op: bonussen die je gewoon meeneemt omdat ze in de activiteit ingebakken zitten.
| Themadoos | Bonus rekenen/wiskunde | Bonus Nederlands |
|---|---|---|
| Lego EV3 | Meten in cm (rij tot de lijn), hoeken van 90° (vierkant rijden), seconden en omwentelingen, sensorwaarden aflezen en vergelijken | Commandowoorden (vooruit, draai, stop), de picto-woordmuur met thuistaalstrook, zinsstarters "eerst… dan… daarna…" bij het programmeren |
| Codekrakers (ICT) | Coördinaten en roosters (pixel-art, Cody & Roby), tellen en patronen, binaire code (1-2-4-8-16) | Instructietaal geven en begrijpen; debuggen dwingt precies formuleren af ("het werkt niet omdat …") |
| Bouwmeesters (STEM) | Meten met de meetlat (hoogste toren, verste vlucht), gewichten tellen (munten op de brug), eerlijk vergelijken met één variabele | Voorspellen en verwoorden ("ik denk dat … omdat …"), materiaalwoorden, vergelijkende trappen (hoger, sterker, verst) |
| Mediadetectives | Breuken en procenten in de media-pizza (hoeveel van je dag?), betrouwbaarheidsscores geven, cijfers in koppen kritisch lezen | Functionele woordenschat (echt, nep, bron, reclame, privé), argumenteren met het zinsframe "ik denk ECHT/NEP omdat …" |
| Voormiddag & uitstap | Meetcircuit (cm, graden, seconden), snelheid in km/u en m/s, reactietijd meten, breukenpizza | Speurboekje op de uitstap: één nieuw Nederlands woord vinden en noteren of tekenen; observaties kort verwoorden |
De oproep somt de doelen van het vrijetijdsluik expliciet op — het zijn volwaardige sessiedoelen die je gerust in je planning en je dossier zet, geen versiering:
Elke sessie eindigt met een zichtbaar succes: een robot die rijdt, een klauw die grijpt, een verborgen pixelfiguur, een diploma. Taal mag succes nooit blokkeren — vieren gebeurt visueel (thumbs-up-rondje, "het werkt!"). Internationale onderzoeksliteratuur waarop de oproep steunt, noemt meer zelfvertrouwen en welbevinden als effect van zomerscholen.
De vaste duo-structuur met rolkaarten (bouwer/programmeur), rug-aan-rug-opdrachten en show-and-tell dwingen echte samenwerking en communicatie af. Heterogene duo's — een sterke Nederlandstalige naast een nieuwkomer — zijn bewust beleid: peer-mixing is precies wat het taalstimuleringsdraaiboek aanbeveelt.
Een leerling die in augustus ontdekt dat techniek, code en onderzoek leuk én haalbaar zijn, start in september met meer goesting en vertrouwen. "Het schools karakter wordt hierin minder benadrukt", zegt de oproep over dit luik — plezier is hier het middel én een gesanctioneerd doel.
| Software | Status | Rol op de zomerschool |
|---|---|---|
| EV3 Classroom | Werkt normaal na installatie; niet meer te downloaden via de stores. Support door LEGO gestopt ("as-is"). | Hoofdspoor voor alle groepen mét laptops. Home-kit (31313)? Zet All Codeblocks aan voor de verborgen IR-blokken. |
| Op de steen (Brick Program, Port View, Motor/IR Control) | Altijd beschikbaar — zit in de firmware van elke EV3. | Hoofdspoor zonder laptops (PTS-groep) én reserve op elke andere dag. Max. 16 blokken + lus. |
| EV3 Lab 1.4.5 (EV3-G) | Gepensioneerd, maar offline installer (650 MB) nog live op de CDN. Windows only; niet op macOS Catalina+. | Reserve voor Windows-laptops + firmware-EHBO: bevat de firmware-updatetool en -images, volledig offline bruikbaar. |
| Pybricks 4.0 | Stabiel; USB-flash in seconden, omkeerbaar via "Restore official LEGO firmware". Python gratis, blokken betaald. | Enkel 1–2 demo-stenen. Nooit de hele vloot flashen: een geflashte steen draait geen EV3 Classroom of Brick Program meer tot de LEGO-firmware terug is — chaos bij dagelijks wisselende groepen. |
| MakeCode / BrickCode | Online, maar niet meer onderhouden; vereist internet + Education-firmware 1.10E. | Vermijden als afhankelijkheid; hooguit een extraatje waar wifi én 1.10E-stenen zijn. |
Pak per thema één genummerde doos in en vul ze in één winkelbeurt. Alles hieronder is goedkoop verbruiks- en knutselmateriaal; de kits en laptops komen van de school.
| Materiaal | Richthoeveelheid | Waarvoor |
|---|---|---|
| Ongekookte spaghetti | 2–3 pakken | spaghettitoren + spaghettibrug |
| Elastiekjes + kneedgum | 1 zak + 2 doosjes | verbindingen toren/brug |
| IJsstokjes + wattenbollen | ±100 + 1 zak | katapult (2 testrondes) |
| Rietjes + kladpapier A4 | 1 pak + 1 riem | strohalmraket, papieren vliegtuig, papieren brug |
| Muntstukken of gewichtjes | 1 potje | belastingtest brug |
| Knikkers + afwasbak | 1 zak + 1 bak | bootje-drijftest, knikkerbaan |
| Karton, wc-rollen, plakband | verzamelen vanaf nu | knikkerbaan + robot-arena/hindernisbaan |
| Materiaal | Richthoeveelheid | Waarvoor |
|---|---|---|
| Splitpennen | ×200 (1 doos) | codewielen — elk wiel draait op één splitpen |
| Kopertape | 2 rollen | papieren LED-kaarten (stroomkring) |
| LED's (5 mm) | 1 zakje | LED-kaarten |
| CR2032-knoopcellen | 1 blister — herbruik! | LED-kaarten: cellen na de sessie terug innemen, ze gaan wéken mee |
| Smarties-kokers | vooraf verzamelen (en leegeten) | geheime-boodschap-kokers bij de escape- en codeeractiviteiten |
| Materiaal | Richthoeveelheid | Waarvoor |
|---|---|---|
| Papier 160 g | 1 pak | alles wat geknipt en vaak vastgepakt wordt (kaarten, wielen, tangram) |
| Lamineerhoezen A4 | ±60 + reserve | de volledige lamineer-prioriteitenlijst hieronder |
| Matte plakband + zwarte tape | 2 + 2 rollen | parcours en missiemat — mat, want glanzende tape verblindt de kleursensor |
| Stopwatches | 4–5 (of geleende) | reactietijd, snelheid, sumo-rondes, opruim-wedstrijd |
| Rolmeters + geodriehoeken | 5 + 10 | meetcircuit, Port View-speurtocht, bouwwedstrijden |
| Speelgeld | 1 set | rekenspellen en winkeltje-opdrachten voormiddag |
| AA-batterijen | ruime voorraad | EV3 Home-sets (31313) vreten er 6 per steen; Education-accu's elke avond laden |
| Naambadge-touwtjes | ±20 | badges — hergebruik elke dag, badge zelf is per kind |
De kits gaan élke dag naar een nieuwe, eenmalige groep. Eén verloren balkje op maandag is een incomplete robot op dinsdag — dit systeem voorkomt dat.
| Bron | Wat vind je er | Let op |
|---|---|---|
| V Oproep Organisatie Zomerscholen 2026 (Vlaamse overheid, PDF) | Hét kaderdocument: doelen en doelgroep (incl. OKAN), 10 dagen/20 halve dagen, half leren – half ontspanning, maatwerk in kleine groepen, STEM-vaardigheden als voorbeelddoel, financiering en vervoer. | PDF, direct te downloaden |
| V Zomerscholen Vlaanderen — Vraag & antwoord | Officiële FAQ: doelgroepen (incl. OKAN en buitengewoon onderwijs), duur, locatie-eisen, coördinator met onderwijsachtergrond, mix onderwijs + verrijking, €45/leerling/dag. | — |
| V Zomerscholen Vlaanderen — Inspiratie | Praktijkartikels: taalkrachtige zomerscholen, doelgericht werken, kracht van feedback, verhalend leren, ouderbetrokkenheid, evaluatierubriek en stappenplan. | — |
| V KlasCement — thema Zomerscholen | Kant-en-klare downloads: werkbladen voor anderstalige nieuwkomers (Arabisch, Oekraïens, Turks…), heen-en-weerblaadjes voor ouders, kennismakingsbladen en voorbeeldprogramma's. | gratis login — vooraf downloaden |
| V Draaiboek Taalstimulering in de vrije tijd (Agentschap Integratie & Inburgering, PDF) | De taalgerichte ruggengraat voor elke activiteit: rijk maar drukvrij praten, visuele steun en picto's, gebaren, voorspelbare herhaalde taal, thuistalen waarderen, peers mengen. | PDF, direct te downloaden |
| V Inspiratiegids Zomerscholen (Thomas More, PDF) | De door de overheid aanbevolen gids voor organisatoren: welbevinden, taalgericht werken, differentiatie, dagstructuur en activiteitenideeën. | gescande PDF (5,2 MB) — handmatig openen en lezen |
| V VRT NWS — Recordaantal leerlingen in zomerscholen (14/7/2026) | Actuele context: ±21.776 leerlingen in 2026 (+23%), provincie Antwerpen op kop. Goede kadering voor de ouderbrief of het slotmoment. | — |
| Bron | Wat vind je er | Let op |
|---|---|---|
| V LEGO Education — EV3 bouwinstructies (index) | Gratis printbare picto-PDF's: Driving Base, een basis per sensor (ultrasoon, kleur, gyro, aanraak) en 40+ attachments incl. grijpers. De ruggengraat van het bouwspoor; bestaat ook in /nl-nl/. | Engels menu, bouwplannen taalvrij |
| V LEGO Education — Robot Trainer (7 lessen) | Moves & Turns, Objects & Obstacles, Grab & Release, Colors & Lines, Angles & Patterns, Factory Robot en een begeleide FLL-missie — één printbare les per dag te kiezen. | Engels |
| V de Geflipte Klas — EV3-robot programmeren | 15 Nederlandstalige lessen met downloadbare robotkaarten, bouwplannen en voorbeeldprojecten; rustige Scratch-achtige opbouw, bovenbouw lager t.e.m. 1e graad. | — |
| V EV3Lessons.com (Seshan) | Gratis CC-lessen beginner → gevorderd als printbare PDF's, o.a. Basic Line Follower in EV3 Classroom-versie, plus robotontwerpen. Heeft ook een Nederlandstalige sectie. | Engels (deels NL) |
| V KlasCement — LEGO MINDSTORMS werkbundel (Fyxxi) | Nederlandstalige printbare werkbundel: korte uitleg, basisoefeningen en vier grotere opdrachten (5e–6e leerjaar + SO). | gratis login — vooraf downloaden |
| V Wikiwijs — Robotica (EV3) | Gratis CC-BY-lessen in het Nederlands: draaien en keren, optillen, ultrasoon- en kleursensor, met vier instructievideo's; als PDF te downloaden. | — |
| V EV3 Classroom — Microsoft Store (Win 10/11) installeer op tijd | De hoofdapp voor het programmeerspoor: installeer hem nu op élke Windows-laptop die meegaat. | verdwenen uit de store |
| V EV3 Classroom — App Store (iPad) installeer op tijd | iPad-versie; de winkelpagina zelf vermeldde de beschikbaarheid "tot 31 juli 2026" — dit was de bron van de deadline. | verdwenen uit de store |
| V LEGO Education — EV3 downloadpagina (offline installer) installeer op tijd | Officiële pagina met de offline installer van EV3 Classroom en EV3 MicroPython, via het besturingssysteem-menu. | downloadknoppen enkel in een echte browser |
| V EV3 Lab 1.4.5 — volledige offline installer (Windows, 650 MB) installeer op tijd | De klassieke software mét firmware-reparatietool: de ultieme offline reserve. Directe CDN-link, op 17/7/2026 gecontroleerd (650,3 MB). | groot bestand — thuis downloaden en archiveren |
| V EV3 user guide (PDF, 6,7 MB) | Officiële handleiding met de on-brick-apps: Brick Program (programmeren op de steen zelf) en Port View (live sensorwaarden) — print de relevante pagina's voor de laptoploze dagen. | Engels |
| V EV3 Coding Activities (officiële PDF, 30+ u lesmateriaal) | Twaalf informatica-activiteiten met printbaar lerarenmateriaal — gratis en zonder login. | Engels |
| V Pybricks Code (browser-IDE) | Reserve-route: Python gratis, blokken betaald; firmware-flash via USB in seconden en volledig omkeerbaar ("Restore official LEGO firmware"). Stabiel voor EV3. | enkel voor 1–2 demo-stenen, nooit de hele vloot |
| ? Robotsquare — Home 31313 vs. Education 45544 | Hét overzicht van de verschillen tussen beide kits (sensoren, motoren, batterij, software). Éérst lezen om te weten welke set er ter plaatse ligt en welke uitdagingen kunnen. | Engels |
| Bron | Wat vind je er | Let op |
|---|---|---|
| V STEM-kader voor het Vlaamse onderwijs (PDF) | Het officiële kader met de tien dimensies (probleemoplossend leren, onderzoeken en ontwerpen, samenwerken…) en het onderscheid STEM-geletterdheid vs. -specialisatie — dé bron om activiteiten te kaderen. | PDF, direct te downloaden |
| V iSTEM — Spaghettibruggen bouwen (B-stroom) | Volledige projectfiche + PDF: brug van ongekookte spaghetti en elastiekjes die massa moet dragen, als klaswedstrijd. B-stroom-versie past bij 1e MB en zwakkere lezers; er is ook een A-stroom-variant. | gratis login — vooraf downloaden |
| V SpelActief — Spaghettibrug bouwen (draaiboek) | Praktisch draaiboek van 45–60 min: materiaallijst, veiligheidstip lijmpistool en de kerninzichten (driehoeken sterk, trek- vs. drukkracht). | NL-site, prima bruikbaar |
| V Technopolis — Lanceer je eigen raket | Stap-voor-stap flessenraket met azijn en bakpoeder (actie-reactie): de centrale buitendemo of afsluiter van de bouwdag. | buitenactiviteit — veiligheidsbril |
| V KlasCement — Bouw een katapult (STEM-kompas) | Downloadbare katapult-fiche met visueel stappenplan rond onderzoekend leren — het visuele stappenplan is goud voor OKAN. | gratis login — vooraf downloaden |
| V iSTEM — Wat zijn STEM-vaardigheden? | Beknopte uitleg van de ontwerpcyclus (onderzoeken → ontwerpen → testen → verbeteren) — precies de taal voor op je challenge-kaarten. | — |
| ? Onderwijs Vlaanderen — Sleutelcompetenties | De 16 sleutelcompetenties achter de eindtermen, o.a. wiskunde-wetenschappen-technologie en digitale competentie — om je leerdoelen expliciet te benoemen (alle doelen ook op onderwijsdoelen.be). | — |
| Bron | Wat vind je er | Let op |
|---|---|---|
| V GO! ICT & media — Unplugged programmeren | Zes complete Nederlandstalige unplugged-lespakketten met leerlingfiches en werkbladen (Hagelslagrobot, Robottaal, Papier programmeren, Geheim delen, Robot schoonmaker, Scratch Unplugged), gekoppeld aan de eindterm computationeel denken. Meest direct bruikbaar. | — |
| V Katholiek Onderwijs Vlaanderen — Unplugged CD bij jonge kinderen | Concrete unplugged-activiteiten per pijler (algoritmen, decompositie, patroonherkenning, abstractie): kraak de code, route op een rooster, levend programmeren, if/dan-oefeningen, LEGO-torens. | — |
| V CS Unplugged in het Nederlands (UGent-mirror) | Betrouwbare mirror met printbare Nederlandstalige CS-Unplugged-materialen: uitgeschreven oefeningen + werkbladen rond sorteren en boomstructuren. Gebruik dit i.p.v. het kapotte csunplugged.nl. | — |
| V CS Unplugged — Colour by Numbers / Pixel Painter | Kant-en-klare pixel-art-werkbladen (1 pagina tot groepsversies), 45 min, expliciet taalarm — sterk voor OKAN. Werkbladen via /en/resources/pixel-painter/. | Engels menu, bladen taalvrij |
| V CodeKinderen — Unplugged (Kennisnet) | Gratis schermloze codeeractiviteiten met printmateriaal: Kraak de Code, Tosti Robot, Lego Unplugged (rug-aan-rug bouwen), Roll a Robot, Cody Roby. Ook via Wikiwijs (maken.wikiwijs.nl/100525), zonder login. | — |
| ? Code.org — Graph Paper Programming (PDF) | Printbaar unplugged-lesje: tekenen via vier symbolen op ruitjespapier, partner voert blind uit en debugt; symbolensleutel inbegrepen. | Engels, bladen bijna taalvrij |
| ? Cody & Roby — printbare pijlkaarten | DIY-robotspel: printbare pijlkaarten (vooruit/links/rechts + herhaling en conditie) en rasterbord in kleur en zwart-wit. Taalvrij, ideaal voor OKAN. | Spaans/Engels menu, kaarten taalvrij |
| V SLO — Computational thinking leermaterialen | Geordend overzicht van Nederlandstalige CD-materialen (CS Unplugged, Levend Programmeren, CodeKinderen, Bee-Bot, Scratch, code.org) — handige tweede ingang voor extra bladen. | NL-site |
| ? Blockly Games (Maze, Turtle) | Gratis blok-programmeerpuzzels in de browser, zonder installatie of account — cruciaal bij toesteltekort. Maze is OKAN-vriendelijk; ondersteunt Nederlands. | internet nodig |
| V Bebras Belgium | Gratis computationeel-denken-puzzels op vier niveaus (incl. 1e graad); oude opgaven bruikbaar als papieren puzzelcircuit, proefwedstrijd anoniem speelbaar. | archief even nazoeken op de site |
| Bron | Wat vind je er | Let op |
|---|---|---|
| V De Schaal van M — lessen & (Mega)Mediawijs Werkboek | Gratis printbare mediawijsheid-werkboeken per graad, tien modulaire lessen: nepnieuws, privacy, influencers, schermtijd, AI, cyberpesten. Dé hoofdbron voor losse sessies; de graad-3-pagina (/lessen/3e-graad) past best bij 5e–6e LO en 1e MB. | gratis login — vooraf downloaden |
| V KlasCement — (Mega)Mediawijs Werkboekjes 1e/2e/3e graad | Directe downloadpagina van de printbare PDF-werkboekjes: online identiteit, veilig online, privacy, cyberpesten, influencers, nepnieuws, AI. | gratis login — vooraf downloaden |
| V Mediawijs — tools voor lager onderwijs | Overzicht 6–12 j.: (Mega)Mediawijs Werkboek, Kritikat (kritisch denken), Publi Ville (reclamewijs), Cyberkrak (escape rond wachtwoorden), HoeZoo — mix van digitaal en printbaar. | — |
| V Mediawijs — tools over nieuws en nepnieuws | Printbare lesfiches en affiches: "Hoe check je online informatie?" (HALT-methode), nieuwsdagboek, "Betrouwbare info of toch fake? — 10 vragen". Ideaal voor spot-de-fake. | — |
| V Mediawijs — downloads Nieuws in de klas | Gratis Vlaamse pakketten met leraarshandleiding + printbare leerlingbladen: Nieuwsmakers, Feitencheckers, Opiniemakers. | — |
| V KlasCement — thema Mediawijs | Verzamelmap grotendeels printbaar materiaal: privacy-stappenplan, smartphonecontract, "Eerste hulp bij cyberpesten"-flowchart, affiches schermtijd en account beschermen. | gratis login — vooraf downloaden |
| ? Blink Wereld — lesspecial "AI of niet" | Gratis lesspecial die leerlingen AI-detectives maakt: AI-beelden zelf leren herkennen — bron voor de printbare Spot-de-AI-galerij. | NL-context, licht aanpassen |
| ? Child Focus — Veilig online | Vlaamse referentie voor cyberpesten, online veiligheid en grooming (o.a. GrooMix-bordspel en dilemma-materiaal) — de backbone voor het netiquette-blok. | — |
| Bron | Wat vind je er | Let op |
|---|---|---|
| V CTO KU Leuven — Tools en tips anderstalige nieuwkomers | Gezaghebbende OKAN-didactiek: taakgericht werken, thuistaal als hefboom, welbevinden + taal, differentiëren naar taalniveau. De materialenhub (/materialen/nieuwkomers) bundelt ook taalscreening en geletterdheid. | — |
| ? CTO KU Leuven — Zomerprikkels (PDF) | Kant-en-klare taalstimulerende activiteiten specifiek voor zomerscholen: de patronen om elke activiteit taalarm en doe-gericht te maken. | PDF — even naklikken |
| V Meertaligheid.be — Handboek taalgericht vakonderwijs | Het kernkader met de drie pijlers context / interactie / taalsteun, taaldoelen en een route om lessen te herontwerpen, met klasvoorbeelden. | — |
| V LOWAN — NT2-startpakket Spreken | Gratis printbare spreekmaterialen voor nieuwkomers secundair: startopdrachten, spelletjes, praatplaten, klankkaarten, ja/nee-kaartjes — direct herbruikbaar als openings- en reflectierituelen. | NL-site |
| ? Onderwijskennis.nl — werkvormen meertaligheid / translanguaging | Evidence-based werkvormen om thuistalen in te zetten; onderbouwing dat thuistaal het Nederlands versnelt en de betrokkenheid verhoogt. | NL-site |
| Bron | Wat vind je er | Let op |
|---|---|---|
| V Proefjes.nl | 100+ Nederlandstalige proefjes per categorie; élk proefje heeft een gratis printbaar werkblad in drie versies: standaard, grote letters (OKAN!) en antwoordblad. Kernproefjes: skittles (218), lavalamp (116), peper (079), oobleck (007), ballon-prik (075), chromatografie (047). | NL-site, geen login |
| V Technopolis — proefjesdatabank voor scholen | Gratis filterbare databank klasproefjes met doelgroepfilter "1e jaar secundair" en themafilters, gekoppeld aan Vlaamse leerplandoelen. De bezoekers-databank (/nl/proefjes/lager-onderwijs/) is voorgefilterd voor de lagere school. | — |
| V Technopolis — pakket "Hoe zit dat?!" 1e graad SO (PDF) | Gratis downloadbaar pakket met zes eenvoudige klasexperimenten voor de 1e graad secundair (1,1 MB, downloadt correct). | PDF, direct te downloaden |
| V C3 Ontdek Chemie — proefjes | Doorzoekbare chemieproefjes voor kinderen: lavalamp, dichtheidslagen, snoepjeschromatografie, onzichtbare inkt, oobleck, bruisraket, rode kool. | NL-site |
| V Jonge Ontdekkers (Arteveldehogeschool) | Vlaamse activiteitenfiches rond onderzoekend leren, elk met printbare PDF: cartesiaans duikertje, magnetisme, katapult, brug, stuiterbal — plus de rubriek "onderzoekend leren: hoe doe je dat". | — |
| V KlasCement — Wetenschappelijke proefjes (fiches) | Kant-en-klare proefjesfiches (5e–6e leerjaar) waarmee leerlingen zelfstandig stap voor stap werken, met antwoordblad — precies het proefjeskaart-formaat van de zomerschool. | gratis login — vooraf downloaden |
| V Science Bob (Engelse reserve) | Experimentendatabank met heldere foto's (filmpotraket, elephant toothpaste, elektromagneet) — goede bron voor foto-stappenkaarten, want beeld wint van taal bij OKAN. | Engels |
| ? Expeditie Moendoes | Gratis Vlaams wetenschapsspel (vanaf 10 j.): teams onderzoeken een onbekende planeet via 30 bronnenkaarten — 2 uur, geen laptops nodig; ideaal als regenweer- of keuzeblok. | — |
| Bron | Wat vind je er | Let op |
|---|---|---|
| V caesarcipher.org — codewiel-sjabloon (PDF) | Verzorgd printbaar Caesar-codewiel (615 kB, laadt direct); de site geeft klastips: lamineren, middens voorprikken, uitdagingskaarten los knippen. Alternatief met vouwlipjes (geen splitpen nodig): bobmckay.com. | Engels, wiel zelf taalvrij |
| V Teach Beside Me — pigpen-geheimschrift | Gratis pigpen-alfabetkaart + oefenbladen + geheime-boodschap-uitdaging; symboolgebaseerd en dus makkelijk te vernederlandsen. | Engels, symbolen taalvrij |
| V Robotsquare — printbare lijnvolg-tegels | Gratis PDF met parcours-tegels (rechte stukken, bochten, kruispunten) die je per A4 print en aan elkaar plakt tot een eigen EV3-vloerparcours — exact het missiemat-concept. | Engels, tegels taalvrij |
| V Science Sparks — flipboek-sjabloon | Gratis flipboek-sjabloon-PDF zonder registratie, met de uitleg over beeldtraagheid voor de mediawijsheid-nabespreking. | Engels |
| V Makerspaces.com — papieren circuits (5 sjablonen) | Gratis PDF-pakket met vijf papieren-circuit-projecten, stappen op het sjabloon zelf gedrukt, plus materiaallijst — de basis voor de LED-wenskaart. | Engels |
| V Math = Love — tangram-stukken (PDF) | Gratis tangram-sjabloon, directe download zonder registratie; dezelfde site heeft 13 pentomino-uitdagingen (/pentominoes-puzzles/) en een tangram-uitdagingenmap. | Engels, puzzels taalvrij |
| V ESL Vault — 32 tangram-figuurpuzzels | Acht PDF's met 32 figuurpuzzels + stukkensets + oplossingen, uitdrukkelijk zonder registratie. | Engels, puzzels taalvrij |
| V myfreebingocards.com — bingo-generator | Gratis generator voor eigen printbare bingokaarten — dé route voor de zelfgemaakte robot-picto-bingo (kant-en-klare robotthema's bestaan niet, bv. bij Bogglesworld). | Engels; kaarten vooraf genereren en printen |
| ? Juffrouw Femke — 68 exit-tickets (PDF) | Gratis printbare PDF met 68 exit-ticket- en reflectieformats, 2 of 4 per A4 — voor de reflectie-afsluiter van elke dag. | PDF — even naklikken |
| ? Exploratorium — Benham's Disk | De klassieke draaischijf-illusie met printbaar patroon; academische reserve: faculty.washington.edu/chudler/benham.html (Neuroscience for Kids). | enkel in echte browser (blokkeert robots) |
Eén kaartje per kind, samen met de badge: waar verzamelen we en hoe laat — puur visueel, dus ook zonder Nederlands meteen duidelijk. Vul het in vóór je vertrekt en toon het klassikaal bij elke verplaatsing.
Alles staat als picto in het speurboekje — de kinderen kruisen aan, tekenen of schrijven, elk op hun eigen niveau.
Het speurboekje differentieert zichzelf: elke opdracht heeft gelaagde kolommen, dus één print bedient de hele gemengde groep zonder aparte versies.
| Wie | Zo gebruikt het duo het boekje |
|---|---|
| OKAN / nieuwkomers | Tekent wat het ziet en kruist aan in de picto-kolom — starten kan zonder één woord Nederlands te lezen. |
| 5e–6e leerjaar | Picto's aankruisen én het nieuwe Nederlandse woord erbij noteren. |
| 1e middelbaar | Schrijft korte observaties in de schrijfkolom: wat zag je, waar, wat doet het? |
Duo's mengen vanzelf: de tekenaar en de schrijver werken op dezelfde pagina aan dezelfde opdracht.