Dit is het denkgereedschap dat elke activiteit hieronder aan elkaar lijmt. Hang de affiche op dag 1 aan het bord en laat ze hangen — elke rotatiegroep gebruikt hetzelfde anker. Print: check-affiche + mini-checklist
Elke groep zie je maar één keer — kies dus per namiddag één of twee afgeronde blokken met eigen aftrap en afsluiter, geen lessenreeks. Alles hieronder is printbaar en schermvrij; de reserve-laptops zijn hooguit een extraatje bij de nep-kop-activiteit.
Duo's krijgen 16–20 kaarten met koppen, foto's en berichten — sommige echt, sommige nep of overdreven — en sorteren op twee stapels ECHT / NEP. Regel: bij elke NEP-kaart minstens één aanwijzing tonen (rare URL, geen bron, te schokkend, spelfouten, oud beeld). Nabespreken met de check-affiche aan het bord.
Bonus taal: zinsframe op strook: "Ik denk NEP omdat …" — nieuwkomers vullen alleen het kernwoord in.
Een geprinte galerij van ±10 beelden of fotoparen: telkens raden "echte foto" of "AI/bewerkt". Duo's stemmen met groen/rood kaartje en zoeken verdachte details: handen en vingers, rare tekst, te gladde huid, kromme lijnen, onmogelijke schaduwen. Onthul, tel punten, en sluit af met het gesprekje "waarom is dit belangrijk?". Puur beeld, nauwelijks tekst — de meest OKAN-proof activiteit van dit thema.
Bonus taal: lichaamswoorden (hand, vinger, oog, schaduw) landen vanzelf op de woordmuur.
Deel 1: duo's sorteren geprinte krantenkoppen op "kan echt" / "nep of clickbait" en markeren de sensatiewoorden. Deel 2: elk duo verzint zelf één echte en één nep-kop op papierstroken; de andere duo's raden welke nep is. Zo leren ze clickbait- en emotietaal van binnenuit kennen. Met een reserve-laptop mag de nep-kop er ook "echt" uitzien — maar papier en stift volstaan.
Bonus taal: OKAN-light met zinsframes: "Schokkend: …!" en "Wetenschappers zeggen …" — invulwoorden volstaan.
Kaartensortering met pictogrammen: je huisadres, een selfie, je lievelingskleur, je wachtwoord, je schoolnaam, je vakantiedata… Duo's leggen elke kaart op "oké om te delen" / "liever niet" / "nooit". Daarna de tekenopdracht digitale voetafdruk: teken een voetspoor met symbolen van de sporen die je online achterlaat. Kernboodschap: sporen blijven staan.
Bonus taal: sorteren kan zonder taal; tekenen vervangt schrijven — perfect voor nieuwkomers.
Eerst een simpel media-dagboek met smileys en icoontjes: wat deed je gisteren, hoe lang, hoe voelde je je erbij? Daarna kleurt ieder zijn media-pizza: een cirkel met punten voor slaap, school, buiten spelen, scherm en samen-tijd. Klasgesprek over balans en één persoonlijk voornemen per kind. Rustig reflectieblok — ideaal na een druk sorteerspel.
Bonus rekenen: de pizza ís een cirkeldiagram — tijd schatten en in blokjes kleuren.
Geprinte (nagemaakte!) social-media-posts: sommige gewoon, sommige verstopte reclame. Duo's sorteren "reclame / geen reclame" en omcirkelen de signalen: #ad, "betaalde samenwerking", merk prominent in beeld, kortingscode, "link in bio". Bespreek waarom reclame zich verstopt en wat de #ad-regel betekent. Extensie: maak zelf een "eerlijke" en een "stiekeme" post.
Bonus taal: OKAN focust op logo's en symbolen herkennen — daar is amper tekst voor nodig.
Trek een dilemmakaart — "iemand zet een gênante foto van een klasgenoot in de groepschat: wat doe je?" — en laat duo's groen (goed) of rood (fout) kiezen. Daarna spelen ze kort een bétere reactie na. Bouw samen de klas-"netiquette top 5" op een groot vel. Veel gesprek, nul scherm; sluit aan bij cyberpesten en welbevinden.
Bonus taal: naspelen (tonen in plaats van uitleggen) werkt uitstekend bij taalarme groepen.
Elk duo krijgt één geprint "verdacht" bericht en loopt de vier check-stappen van de affiche af: wie zegt het, klopt de bron, wat is het bewijs, zoek een tweede bron. Ze vullen de mini-checklist in en geven het bericht een betrouwbaarheidsscore. De affiche blijft hangen als anker voor elke volgende rotatiegroep. Voor OKAN: de tweestappen-versie met pictogrammen.
Bonus rekenen: de betrouwbaarheidsscore is een cijfer op 10 — beargumenteerd, niet gegokt.
De brug tussen knutselen en mediawijsheid: je ogen zijn trager dan de werkelijkheid. Twee beelden die snel wisselen smelten samen tot één — precies zó werkt film, een GIF, en dus ook een nepvideo. Wie zelf een illusie gemaakt heeft, begrijpt voorgoed dat "bewegend beeld" geen bewijs is. Drie maak-activiteiten, alle drie mee naar huis te nemen.
De klassieke draaischijf: vogel op de ene kant, kooi op de andere. Laat hem draaien aan twee elastiekjes of geplakt op een rietje tussen de handpalmen — en de twee beelden versmelten. Drie voorgetekende sjablonen (vogel/kooi, vis/kom, robot/doos) plus een blanco schijf voor eigen ontwerpen. Oudere kinderen bedenken hun eigen tweebeelden-grap.
Debrief mediawijsheid: je ogen zijn te traag — zo werkt film, een GIF en dus ook nepvideo.
Knip de voorgedrukte kadertjes, niet de hoek vast, en animeer beeldje per beeldje: een stuiterende bal, een groeiende bloem, een stappende robot. Gevorderden tekenen de EV3-robot die zijn namiddagmissie voltooit. Duimen door het boekje — en de losse tekeningen worden een filmpje.
Debrief mediawijsheid: een film is gewoon een héél snel flipboekje — 24 beeldjes per seconde.
Een zuiver zwart-witte schijf op een oude cd of aan een kort potlood; draai hem 3 à 5 keer per seconde rond en er verschijnen… kleuren die er niet zijn. Wees eerlijk in je verwachtingen: het effect is subtiel, vraagt een gelijkmatige draai en goed licht. Zet hem daarom in als één station binnen de illusie-carrousel, niet als hoofdactiviteit. Twee patroonvarianten plus een blanco schijf om zelf te experimenteren.
Debrief mediawijsheid: zelfs kleur kan je brein verzinnen — je ogen zijn géén camera.
Alles hierboven valt onder sleutelcompetentie 4, digitale competentie en mediawijsheid — specifiek bouwsteen 3: verantwoord, kritisch en ethisch omgaan met media en informatie. Handig om te benoemen in je verantwoording:
| Deeldoel | Activiteiten |
|---|---|
| Betrouwbaarheid van informatie en bronnen inschatten | Echt of nep?, Spot de AI, Nieuws of nep-kop, Check-detective |
| Privacy en bewust delen van gegevens | Wat deel je wel/niet?, digitale voetafdruk |
| Reclame en verborgen beïnvloeding herkennen | Reclame of niet? — #ad spotten |
| Respectvol online communiceren (netiquette) | Netiquette-dilemma's, klas-top-5 |
| Reflecteren over eigen mediagebruik en balans | Media-dagboek, media-pizza |
Voor 1e graad SO is dit de formele sleutelcompetentie 4; in het basisonderwijs loopt het via de leergebiedoverschrijdende ICT/mediawijsheid-leerplandoelen ("kritisch omgaan met digitale informatie en media"). Controleer exacte eindterm-codes op onderwijsdoelen.be vóór je ze in het jaarplan zet.