Hoofdstuk 293D Viewport

De 3D Viewport toont de scène in de ruimte: objecten, camera's, lampen, de 3D-cursor, en — afhankelijk van de shading mode — een benadering of een echte render van het eindresultaat. Het is de enige editor waarin je objecten letterlijk ziet staan ten opzichte van elkaar, en dus de plek waar zowat elke workflow begint: modelleren, UV-seams aanduiden, riggen, animeren, licht plaatsen.

Wat de viewport niet doet: hij is geen render-engine op zichzelf. Wat je in Rendered shading ziet is een live-preview met dezelfde engine als je uiteindelijke render (EEVEE Next of Cycles), maar met minder samples en zonder de outputinstellingen uit de Output Properties — resolutie, compressie en bestandsformaat gelden alleen voor een echte render (F12). Hij is ook geen 2D-tekenoppervlak: Grease Pencil tekent weliswaar in deze editor, maar de streken leven als 3D-objecten in de scène.

In Object Mode heet het vijfde menu Object; zodra je naar Edit Mode gaat op een mesh, wordt het Mesh, op een curve Curve, op een armature Armature. Dat is geen ander menu met een andere naam — het IS letterlijk de context-gevoelige operatorlijst voor het objecttype en de mode waarin je zit. Het Mesh-menu (met de submenu's Vertex, Edge, Face) staat in detail in hoofdstuk 68-69 van Deel F; hier gaat het alleen over het feit dát het menu daar staat en wisselt.

Veelgemaakte fout: je zoekt een Edit Mode-opdracht terwijl je nog in Object Mode staat. Het menu toont dan gewoon niet wat je verwacht, zonder foutmelding — controleer eerst de mode-dropdown links in de header.

Wireframe toont alleen de randen van de geometrie, zonder vlakken — nuttig om door een object heen te selecteren of topologie te controleren zonder X-Ray aan te zetten. Solid is de standaard: vlakken met een matte, studio-achtige belichting die niets met je echte lampen of world te maken heeft — snel, en daarom de mode waarin je het meeste modelleert. Material Preview schakelt over naar een vereenvoudigde EEVEE-render met je eigen materialen en een neutrale studio-HDRI — hier zie je kleur en glans, maar nog niet je echte scènelicht.

Rendered is de volledige render-engine (EEVEE Next of Cycles) live in de viewport: je eigen lampen, world, schaduwen, reflecties. Dit is ook de traagste mode — op een zware scene met Cycles kan navigeren er hortend van worden, en dat is precies waarom Solid de werkmode blijft en Rendered iets is wat je aanzet om te controleren, niet om continu in te werken.

Overlays zijn alles wat de viewport óver de render heen tekent en dat in een echte render nooit verschijnt: het grid, object-origins, de 3D-cursor, edge-selecties, normals, botten, annotaties, de Statistics-tekst. Ze zijn gegroepeerd in het uitklappaneel naast de overlay-toggle: Guides, Mesh Edit Mode, Mesh Analysis, Motion Tracking, Grease Pencil.

De hoofd-toggle (het oogicoon) zet álles in één keer uit — handig voor een schone screenshot, maar verwarrend als je 'm per ongeluk uitzet: dan verdwijnt ook het grid en je selectie-outline, en het oogt alsof er niets meer selecteerbaar is terwijl alles gewoon nog aanklikbaar is.

De transform-gizmo verschijnt op het actieve object en bestaat uit drie samengestelde onderdelen die je los aan- of uitzet in het gizmo-dropdown: de Move-pijlen, de Rotate-ringen en de Scale-blokjes, plus een combinatievorm. Slepen aan een as beperkt de transform tot die as.

De navigatiekubus rechtsboven in de viewport is een andere gizmo: klikken op een vlak draait recht op die kant, klikken op een hoek geeft een isometrisch aanzicht, en het label Z/-Z/... geeft meteen aan langs welke as je kijkt.

Draaien (orbit): middelste muisknop ingedrukt houden en slepen. Pannen: Shift + middelste muisknop, of de twee-vinger-sleep op een trackpad. Zoomen: scrollwiel, of Ctrl + middelste muisknop slepen. Zonder een echte wielmuis kan je dit ook via Emulate 3 Button Mouse (Preferences → Input) simuleren.

Draai je rond een leeg stuk viewport, dan draait Blender om een berekend punt diep in de scene, wat chaotisch aanvoelt. Zet daarom Orbit Around Selection aan (Preferences → Navigation), of druk Numpad . vlak voor je begint te draaien.

De numpadtoetsen springen naar vaste aanzichten: 1/3/7 voor front/side/top (met Ctrl voor de tegenovergestelde kant), 4/6/8/2 draaien in stappen, 5 wisselt perspectief/ortho, 0 springt in en uit camera-view. Op een laptop zonder numpad zet je Emulate Numpad aan (Preferences → Input).

Walk Navigation (Shift+`) en Fly Navigation (Shift+F) geven eerstepersoons-besturing met WASD en de muis om te kijken. Escape of rechtsklik breekt af zonder de camera te verplaatsen; linksklik of Enter bevestigt.

De N-toets klapt de sidebar rechts open, met tabs die per context verschijnen. Item toont transform-waarden van het actieve object of element, plus per-objecttype extra's (bv. Vertex Weights in Edit Mode). Tool herhaalt de tool settings van de actieve toolbar-tool. View toont camera- en clipping-instellingen van de viewport zelf (Lock to Object, Clip Start/End, Focal Length — los van je scene-camera). Animation geeft snelkoppelingen naar keyframing.

Draaien is grillig of springt weg: zonder Orbit Around Selection draait Blender om een diep, onvoorspelbaar punt — zet die optie aan of druk vóór het draaien eerst Numpad . op je selectie.

Ik kan niets meer selecteren: check of de overlay-toggle niet per ongeluk uit staat, en of je niet in Wireframe met X-Ray uit zit terwijl je door een object heen wil box-selecteren.

Rendered shading is loodzwaar traag: met Cycles en een zware scene kan dat reëel zijn — schakel naar Material Preview om te werken en alleen kort naar Rendered om te controleren, of verlaag Viewport Samples in Render Properties.

Mijn object is compleet weg: check Local View (Numpad /), de Outliner-oogjes, en of het object niet buiten de clipping-afstand ligt (View-sidebar, Clip End te laag na een grote import).