De weddenschap
- Zaak
- Kan je één dag leven zonder media?
- Waar
- Overal: thuis, in de bus, op school, in je broekzak
- Verdachte
- Milan, die zegt: 'Ik gebruik geen media. Ik game gewoon.'
- Jouw missie
- Ontdek wat media zijn, wie ze maakt en waarom. En of Milan zijn weddenschap wint.
Het Pixelbureau
Boven de schoolbib, achter een deur die altijd klemt, ligt een zolder vol oude kranten, kapotte computers en dozen met videobanden. Daar zit het Pixelbureau: vier vrienden en een neusbeer. Ze lossen raadsels op over alles wat op een scherm, in een krant of in je oren komt.
Lina11 jaar. Filmt alles en droomt van een eigen kanaal.
Milan12 jaar. Gamer. Kent elke eindbaas en ruilt kaartjes.
Noor11 jaar. Tekent. Ziet details die niemand ziet.
Amir12 jaar. Voetbal, sneakers en een meme voor alles.
KikoNeusbeer. Woont op de zolder. Heeft een neus voor nep.
De weddenschap
'Media? Dat is iets voor oude mensen,' zegt Milan. Hij ploft neer op de versleten zetel. 'Kranten en zo. Ik gebruik dat nooit.'
Kiko kruipt uit een doos vol tijdschriften. Hij snuift. 'Echt? Dan wed ik met je. Morgen leef je één dag zonder media. Hou je het vol, dan krijg je mijn zeldzaamste ruilkaart.'
'Makkelijk,' zegt Milan. De anderen kijken elkaar aan. Amir grijnst al.
De volgende ochtend om 7.04 uur gaat het al mis ...
Wat zijn media?
Media zijn manieren om een boodschap van iemand naar heel veel mensen te brengen. Het woord komt van het Latijnse medium: 'iets in het midden'. Media staan in het midden, tussen de maker en jou.
- krant, tijdschrift, boek, strip
- radio, tv, podcast
- website, filmpjesplatform, app
- game (ja, ook jouw game!)
- sociale media en de groepschat
- affiche, reclamebord, de doos van je ontbijtgranen
Eén medium, twee media. Zeg dus: 'een game is een medium', 'kranten en games zijn media'.
Hoeveel media vóór 8 uur?
solo-missieDe tovenaar achter het gordijn
Op school geeft Milan op. 'Oké, oké. Media zijn overal. Maar wat maakt het uit?'
Kiko klimt op een stapel kranten. 'Omdat achter elk medium iemand zit. Een mens, of een hele ploeg. En die heeft een plan met jou.' Hij wijst naar Milans game. 'Wie heeft die gemaakt?' Milan haalt zijn schouders op. 'Een computer?'
'Nee,' zegt Kiko. 'Honderden mensen. Jarenlang. En ze weten heel goed wat ze doen.'
Wie zit erachter?
Soms zie je meteen wie de maker is. Soms moet je speuren.
Journalisten. Ze zoeken uit wat er gebeurde. Een redactie kijkt alles na voor het verschijnt.
Een ploeg: presentatoren, cameramensen, een regisseur. Een zender kiest wat er uitgezonden wordt.
Iedereen! Een kind, een bakker, een bedrijf, een streamer met 100 000 volgers. Niemand kijkt het vooraf na.
Een bedrijf met ontwerpers, tekenaars en programmeurs. Soms honderden mensen.
Iemand die je meestal niet kent. Daarna passen duizenden mensen hem aan en sturen hem door.
Een bedrijf dat iets wil verkopen, en een reclamebureau dat er een slim beeld voor bedenkt.
Wat willen ze van mij?
Die middag zit het Pixelbureau op de zolder. Kiko heeft vijf lege bekers op een rij gezet. 'Elke maker wil iets,' zegt hij. 'Er zijn vijf grote doelen. Raad maar.'
Noor denkt aan het weerbericht. Amir aan een filmpje van een kat die in een doos springt. Lina aan de affiche met de sneakers. Milan zegt niks. Hij denkt aan zijn game, en aan de knop 'koop de battle pass'.
Welke vijf doelen zitten er in Kiko's bekers?
De vijf doelen van makers
Elke maker heeft een doel. Vaak zelfs meer dan één tegelijk.
- informeren: je iets laten weten (het weerbericht, het nieuws)
- amuseren: je laten lachen of ontspannen (een grappig filmpje, een game)
- verkopen: je iets laten kopen (reclame, maar ook de winkel in je game)
- overtuigen: je iets laten denken of doen ('Zet je fiets op slot!')
- verbinden: mensen met elkaar in contact brengen (de groepschat, samen online spelen)
Milans game wil hem amuseren. Maar met die battle pass wil hij ook verkopen. En met het teamspel verbindt hij spelers.
Welk doel?
verbindenTrek een lijn van elk voorbeeld naar het doel dat het best past. Past er meer dan één? Zeg waarom.
Jij beslist
kies een padMilan downloadt een nieuwe game. 'Gratis!' staat er. Na drie levels verschijnt een venster: 'Wil je sneller verder? Koop 500 juwelen.' Wat doet Milan?
Milan is sneller verder. Na level 8 komt hetzelfde venster terug. En na level 12. Na een maand heeft hij meer uitgegeven dan een gewone game kost. 'Gratis' was het begin van een plan.
Het gaat trager, en er komt veel reclame tussen. Milan betaalt dus niet met geld, maar met zijn tijd en zijn aandacht. Ook daar verdient de maker aan.
Slim! Milan ontdekt reclame, juwelen en een battle pass. Hij beslist zelf wat hij ervoor overheeft. Kiko geeft hem een pootje: +100 XP.
Kies eerst. Klik dan op je keuze om te lezen wat er gebeurt. Je mag ook de andere paden bekijken.
Het detectivekompas
Kiko's geheime wapen. Vijf vragen die je bij alles kan stellen, van een meme tot het journaal.
- 1Wie maakte dit?
Een persoon, een bedrijf, een krant? Kan ik dat ergens zien?
- 2Waarom?
Wil de maker me iets laten weten, laten lachen, iets verkopen, me overtuigen?
- 3Voor wie?
Voor kinderen, voor volwassenen, voor fans van iets?
- 4Wat zie ik niet?
Wat liet de maker weg? Wie komt niet aan het woord?
- 5Wat doet het met mij?
Word ik blij, bang, boos of hebberig? Dat is vaak precies de bedoeling.
24 uur speurwerk
solo-missieDoe wat Milan probeerde, maar dan omgekeerd: speur één dag naar alle media rond jou. Vul bij elk de maker en het doel in. Weet je de maker niet? Zet een vraagteken.
| Wanneer? | Welk medium? | Wie maakte het? | Doel? |
|---|---|---|---|
Discussie op de zolder
stellingenKies bij elke stelling. Schrijf kort waarom. Er is niet altijd één juist antwoord.
Mijn mediacirkel
tekenenTeken jezelf in het midden. Teken rondom de media die jij gebruikt: hoe meer je het gebruikt, hoe dichter bij jou. Zet een sterretje bij je favoriet.
Versla de eindbaas
Amir stuurt een meme in de groepschat: een kat met een zonnebril. Gebruik het detectivekompas. Wie is de maker? Wat is het doel? Wat zie je niet?
Wie wint?
Om 16 uur geeft Milan zich over. 'Je had gelijk, Kiko. Ik heb vandaag minstens dertig media gezien. Zonder dat ik het wilde.'
Kiko houdt zijn zeldzame ruilkaart vast. 'Het gaat niet om zonder media leven. Het gaat om slim kijken.' Hij geeft Milan de kaart toch. 'Voor de moeite.'
Op dat moment trilt Lina's gsm. In de klasgroep staat een bericht in hoofdletters. 'Jongens,' zegt ze. 'Morgen is er geen school?'
Lees verder in dossier 2: Echt of nep?
Wat neem ik mee?
- Media brengen een boodschap van een maker naar veel mensen.
- Ook je game, een meme en de groepschat zijn media.
- Achter elk medium zitten mensen met een doel: informeren, amuseren, verkopen, overtuigen, verbinden.
- Wat je ziet, is een stukje dat iemand gekozen heeft.
- Het detectivekompas: wie, waarom, voor wie, wat zie ik niet, wat doet het met mij?
Tip voor ouders en leerkrachten
Vraag naar de mediacirkel van uw kind, en teken uw eigen cirkel ernaast. Kinderen vinden het boeiend dat volwassenen ook keuzes maken. Oordeel niet over wat erin staat: het doel is bewust kijken, niet minder kijken. Probeer samen eens Milans weddenschap: hoe lang houdt u het vol?
Oplossingen en richtantwoorden
Koppelen: 1 informeren, 2 amuseren, 3 verkopen, 4 overtuigen, 5 verbinden. Andere keuzes zijn goed als het kind ze uitlegt (het kattenfilmpje kan ook reclame zijn). Stellingen: een game en een meme zijn media (eens); filmpjes zijn niet altijd echt (oneens); gratis betekent niet dat niemand verdient (oneens); kinderen kunnen media maken (eens). Eindbaas: de maker is meestal onbekend, het doel is amuseren (soms ook iets verkopen of een mening geven), je ziet niet wie hem maakte of aanpaste.