Het bericht van de directeur
- Zaak
- Een bericht in de klasgroep: morgen is er geen school.
- Waar
- Klasgroep 6B, woensdagavond 20.17 uur
- Verdachte
- Een bericht dat al 40 keer is doorgestuurd. Maar wie schreef het eerst?
- Jouw missie
- Ontdek of het bericht echt is, voor de hele school het gelooft.
20.17 uur
Woensdagavond. Lina ligt op bed als haar gsm begint te trillen. En te trillen. En te trillen. In de klasgroep ontploft het:
Lina's duim hangt boven de knop 'doorsturen' ...
Jij beslist
kies een padWat doet Lina?
Binnen tien minuten weten 30 mensen het. Haar oma belt haar mama: 'Moet ik morgen op Lina passen?' Lina krijgt een raar gevoel in haar buik.
Geen schade gedaan. Maar de volgende ochtend weet Lina nog altijd niet of ze naar school moet. En de anderen sturen het wel door.
Kiko antwoordt meteen: 'Mijn neus jeukt. Zolder, morgen 7.45 uur. Neem je gsm mee.' Lees verder in hoofdstuk 2.
Kies eerst. Klik dan op je keuze om te lezen wat er gebeurt. Je mag ook de andere paden bekijken.
Kiko's neus jeukt
Om 7.45 uur zit het Pixelbureau op de zolder. Kiko houdt een vergeelde krant omhoog. 'Nepnieuws bestaat al eeuwen. Vroeger stond het in kranten en op pamfletten. Nu vliegt het in een paar minuten de wereld rond.'
'Maar waarom zou iemand zoiets verzinnen?' vraagt Noor.
Wat is nepnieuws?
Nepnieuws is een bericht dat eruitziet als nieuws, maar niet klopt.
Soms is het een vergissing: iemand heeft iets verkeerd begrepen. Soms is het met opzet: om te lachen, om mensen bang of boos te maken, of om geld te verdienen. Hoe meer mensen klikken, hoe meer reclame er getoond wordt, hoe meer de maker verdient.
Waarom trap je erin?
Je wordt blij, bang of boos, en dan denk je minder na.
Wat veel mensen delen, lijkt waar.
Je vertrouwt die persoon, dus je vertrouwt ook het bericht.
Een logo, een foto, veel uitroeptekens.
De STOP-check
Kiko's methode
- SStop even
Voel je je heel boos, bang of blij? Dan extra opletten. Haast is de beste vriend van nepnieuws.
- TTypte wie?
Wie maakte het? Een nieuwsdienst met een naam? Of 'mijn neef zijn vriend'? Is het account nieuw, met weinig volgers?
- OOok elders?
Zoek het bij twee andere bronnen die je vertrouwt, zoals de website van de school of een nieuwssite voor kinderen. Vind je het nergens? Verdacht.
- PPlaatje checken
Is de foto echt van nu en van daar? Zoek het beeld omgekeerd op.
Het bewijs
Ze doen de STOP-check. 'Typte wie? Robbe. Maar Robbe weet het van zijn neef zijn vriend. Dat is geen bron,' zegt Milan. Lina kijkt op de website van de school: niets. Geen bericht over de verwarming.
Dan stuurt Jade een foto in de groep. Een school die onder water staat. 'Kijk, de verwarming is ontploft, alles is overstroomd!' Iedereen gelooft het weer. Behalve Noor. 'Die ramen,' zegt ze. 'Zo zien onze ramen er niet uit.'
Hoe bewijs je waar een foto echt vandaan komt?
Omgekeerd zoeken met een beeld
Normaal typ je woorden in een zoekmachine en krijg je beelden. Bij omgekeerd zoeken geef je een beeld, en de zoekmachine zoekt waar dat beeld al eerder op het internet stond.
Zo doe je het: in veel zoekmachines staat in de zoekbalk een klein camera-icoontje. Klik erop, laad de foto op of plak de link van de foto. Op een gsm kan je vaak lang op een foto drukken en 'zoeken met afbeelding' kiezen. Het heet in elke app een beetje anders: doe het de eerste keer samen met een volwassene.
Ontmaskerd
Lina zoekt de foto omgekeerd op. Binnen tien seconden heeft ze hem: dezelfde foto, acht jaar oud, van een school in een ander land, na een storm.
En de eerste versie van het bericht? Die kwam van een jongen uit 6A, die het 'voor de grap' schreef. Het ging gewoon te snel rond. Om 8.30 uur gaat de schoolbel. Er is gewoon school. Vijf kinderen hebben hun turnzak niet bij, omdat ze dachten dat ze thuis zouden blijven.
De nieuwsjacht
team-opdrachtHet Pixelbureau vond deze koppen. Echt, nep of twijfel? Zet een kruisje. Bespreek met je team: welke STOP-vraag hielp?
| echt | nep | twijfel | |
|---|---|---|---|
| WOW!!! Gratis gsm voor elke 12-jarige!!! Klik snel, nog maar 3 over!!! | |||
| Het weerbericht: morgen regen in heel Vlaanderen, in de namiddag droger. | |||
| Haaien gezien in de vijver van het stadspark! (foto) | |||
| Lokale krant: de gemeente legt een nieuw fietspad aan langs de school, de werken starten in mei. | |||
| Bekende zangeres stopt met zingen, zegt een account dat vorige week begon en 12 volgers heeft. | |||
| Wetenschappers: wie gamet, wordt binnen een jaar blind. |
De nieuwsredactie
rollenspelSpeel met drie de avond van het groepsbericht na. Wissel daarna van rol, tot iedereen elke rol speelde.
Jij wil het bericht meteen aan iedereen sturen. Je bent opgewonden en hebt haast. Verzin redenen.
Jij stelt rustig de STOP-vragen. Wie typte het? Staat het op de website van de school?
Je weet het niet. Luister naar beiden en kies op het einde. Zeg waarom.
Wat deed de speurder om de anderen te overtuigen? Wat werkte, wat niet?
Het filmpje van oma
solo-missieVoor ik iets doorstuur
hang opVersla de eindbaas
Waarom is een echte foto soms gevaarlijker dan een verzonnen tekst? Leg uit met de foto van de overstroomde school.
Te mooi om waar te zijn
Die avond scrolt Noor door foto's van haar lievelingszangeres. Perfecte huid. Geen puistje. Glanzend haar. Dan neemt ze een selfie. Ze kijkt. En ze legt haar gsm weg.
'Kiko,' sms't ze. 'Liegen foto's ook soms?'
Lees verder in dossier 3: Beelden liegen soms.
Wat neem ik mee?
- Nepnieuws ziet eruit als nieuws, maar klopt niet.
- Het werkt via je gevoel: wie blij, boos of bang is, denkt minder na.
- STOP: stop even, typte wie, ook elders, plaatje checken.
- Met omgekeerd zoeken vind je waar een foto vandaan komt.
- Twijfel je? Niet doorsturen.
Tip voor ouders en leerkrachten
Ook volwassenen sturen soms nepnieuws door. Doet uw kind een vriendelijke STOP-check op iets wat u deelde? Neem het sportief op: dat is precies wat we willen. Probeer samen eens omgekeerd zoeken met een foto uit de krant.
Oplossingen en richtantwoorden
Nieuwsjacht: 1 nep (oplichting: haast, te mooi, uitroeptekens); 2 echt (gewoon weerbericht); 3 nep (bekende soort nepfoto, omgekeerd zoeken); 4 waarschijnlijk echt (lokale krant, concreet, na te kijken); 5 twijfel (onbekende bron, nergens anders); 6 nep (sterk overdreven, 'wetenschappers' zonder naam). Bespreek vooral de redenering. Eindbaas: een echte foto overtuigt sneller, omdat hij 'bewijs' lijkt; hij liegt over tijd en plaats.