De tijdvreter
- Zaak
- Iemand eet elke avond uren van Lina's tijd op, en ze merkt het niet.
- Waar
- Lina's slaapkamer, van 21.00 tot 22.30 uur
- Verdachte
- Een onzichtbare tijdvreter
- Jouw missie
- Ontmasker de trucs die je doen blijven, en maak je eigen schermplan.
Nog één filmpje
21.00 uur. Lina zegt tegen zichzelf: 'Nog vijf minuutjes.' Na het eerste filmpje begint meteen het volgende. Dan nog een. Haar gsm trilt: Noor stuurt een meme. Daarna moet ze nog snel haar reeks in een spelletje redden.
Als ze op de klok kijkt, is het 22.30 uur. De volgende ochtend valt haar hoofd bijna op haar bank. 'Ik snap het niet,' zegt ze op de zolder. 'Het voelde als tien minuten.'
Kiko kijkt door zijn loep. 'Dat is het werk van een tijdvreter.'
Het gaat om balans
Schermen zijn niet goed of slecht. De vraag is: wat doe je erop, hoe lang, en wat laat je ervoor liggen? Slaap, buiten spelen, vrienden zien, bewegen, je huiswerk, je verveling?
De zes valstrikken van de tijdvreter
Apps en games worden gemaakt door slimme ontwerpers. Ze testen wat je het langst laat blijven. Herken je ze?
Er komt nooit een einde, dus er is geen moment om te stoppen.
Het volgende filmpje start vanzelf. Stoppen kost moeite, doorgaan niet.
Pling! Een bolletje met een getal. Je wil meteen kijken wat het is.
Elke dag terugkomen, anders ben je je reeks kwijt. Dat voelt als verliezen.
Een kistje, een kaartje, loot op een onverwacht moment. Je wil het steeds opnieuw proberen.
Hoeveel mensen vinden het goed? Je blijft kijken of er nog bijkomen.
Het experiment
Het Pixelbureau doet een experiment. Een week lang houdt iedereen bij hoe laat hij gaat slapen, hoe lang hij op een scherm zat, en hoe hij zich 's ochtends voelt. Milan noteert zelfs zijn humeur met emoji's.
Na een week legt Noor alle bladen naast elkaar. 'Kijk,' zegt ze. 'Elke keer dat iemand na 21 uur nog op een scherm zat, is hij de volgende dag moe. Elke keer.'
Waarom is dat zo?
Slaap is je superkracht
Kinderen van jouw leeftijd hebben elke nacht ongeveer 9 tot 12 uur slaap nodig. Tijdens je slaap groeit je lichaam, en je brein ruimt op en onthoudt wat je leerde. Zelfs je sportprestaties worden beter.
Schermen vlak voor het slapen houden je brein wakker: het filmpje is spannend, het berichtje maakt je nieuwsgierig, het felle licht zegt 'het is nog dag'.
- Stop een tijdje voor het slapen (bijvoorbeeld een uur) met je scherm.
- Laat je gsm of tablet 's nachts buiten je slaapkamer opladen.
- Gebruik een gewone wekker in plaats van je gsm.
Mijn schermdag
solo-missieDoe het experiment van het Pixelbureau. Hou één gewone dag bij wanneer je een scherm gebruikt, en hoe je je erna voelde: blij, moe, rustig, geïrriteerd, leeg ...?
| Hoe laat? | Wat deed ik? | Hoe lang? | Hoe voelde ik me erna? |
|---|---|---|---|
Energie of leeg?
team-opdrachtHoe voel jij je meestal na deze dingen? Iedereen is anders!
| Wat? | energie | gewoon | leeg |
|---|---|---|---|
| Een uur filmpjes scrollen | |||
| Een game samen spelen met een vriend | |||
| Buiten fietsen | |||
| Videobellen met je opa | |||
| Een filmpje volgen om iets te leren maken | |||
| Tot laat gamen op een schooldag | |||
| Een boek of strip lezen | |||
| Je gsm checken zodra je wakker wordt |
Jij beslist
kies een padHet is 21.45 uur. Milan ligt in bed. Zijn gsm licht op: 'Je reeks van 99 dagen vervalt om middernacht! Speel nu één potje!' Wat doet Milan?
Het worden drie potjes. Hij slaapt om 23 uur. De volgende dag mist hij een makkelijke bal op de training. En morgen begint het opnieuw, want nu is het dag 100.
Het voelt even als verliezen. Maar na twee dagen merkt Milan: hij mist de reeks niet. Hij mist alleen het gevoel dat de game hem gaf. Hij slaapt beter.
Slim: hij laat de tijdvreter niet meer bepalen wanneer hij speelt. Hij beslist het zelf. Kiko: +150 XP.
Kies eerst. Klik dan op je keuze om te lezen wat er gebeurt. Je mag ook de andere paden bekijken.
Je eigen stopknop
Je hoeft het niet alleen met wilskracht te doen. Gebruik slimme trucs terug:
- Zet een wekker of timer voor je begint.
- Zeg hardop: 'na dit filmpje stop ik'. Het helpt echt.
- Zet meldingen van spelletjes en apps uit.
- Zet automatisch afspelen uit in de instellingen van de app (zoek bij het tandwieltje).
- Veel toestellen hebben een instelling voor schermtijd: je ziet hoe lang je elke app gebruikt en kan grenzen instellen. Zoek ze samen met een ouder.
- Leg je gsm in een andere kamer als je huiswerk maakt.
Discussie op de zolder
stellingenKies en leg uit.
Mijn schermplan
mijn planLina maakte haar eigen plan. Nu jij. Het is jouw plan: kies afspraken die je echt wil en kan volhouden. Bespreek het thuis.
| Mijn afspraak | Ingevuld |
|---|---|
Handtekening kind: ............................ Handtekening ouder: ............................
Balans-check
checklist
Versla de eindbaas
Waarom is een reeks van 99 dagen zo moeilijk om los te laten, ook al is hij eigenlijk niks waard? Welke valstrik zit erachter, en wat verdient de maker eraan?
Uitgerust
Twee weken later is Lina een ander mens. Gsm in de gang, wekker op de kast. Ze slaapt als een blok en zit vol ideeën. 'Mannen,' zegt ze op de zolder. 'Het schoolfeest. Wij maken de film. Met alles erop en eraan.'
Kiko kijkt bezorgd. 'Met alles?'
Lees verder in dossier 10: Zelf media maken.
Wat neem ik mee?
- Schermen zijn niet slecht: het gaat om balans.
- Apps gebruiken valstrikken: eindeloos scrollen, automatisch afspelen, meldingen, reeksen, beloningen, likes.
- Je hebt 9 tot 12 uur slaap nodig: geen scherm vlak voor het slapen.
- Maak je eigen stopknop: wekker, meldingen uit, gsm buiten de kamer.
- Een eigen schermplan houd je beter vol dan een verbod.
Tip voor ouders en leerkrachten
Maak het schermplan samen, en maak er ook een voor uzelf: kinderen doen wat volwassenen doen, niet wat volwassenen zeggen. Een vaste oplaadplek buiten de slaapkamer is voor het hele gezin een van de werkzaamste afspraken. Vermijd schuldgevoel: praat over hoe schermtijd voelt, niet alleen over hoe lang.
Oplossingen en richtantwoorden
Bij 'Energie of leeg?' zijn er geen foute antwoorden: het gaat om bewustwording. Bij de stellingen zoek je de nuance: gamen kan ontspannend en sociaal zijn, maar ook te veel ruimte innemen. Eindbaas: reeksen spelen in op verliesangst (wat je opbouwde, wil je niet kwijt); de maker verdient aan dagelijkse terugkeer, aandacht en reclame.