De film van het Pixelbureau
- Zaak
- De crew maakt de film voor het schoolfeest. Iedereen heeft grote plannen.
- Waar
- De zolder, de speelplaats en straks het grote scherm in de turnzaal
- Verdachte
- Een bekend popnummer, foto's van het internet en veertig kinderen die niets gevraagd werd
- Jouw missie
- Maak zelf media, en doe het eerlijk: met toestemming, met wat je mag gebruiken, en met bronvermelding.
Grote plannen
Op de zolder hangt een groot blad vol ideeën. 'We zetten mijn lievelingsnummer eronder,' zegt Lina, 'dat bekende popliedje.' 'En mooie foto's van het internet,' zegt Noor. 'Ik film de hele speelplaats,' zegt Milan. 'En daarna zetten we het online,' roept Amir, 'zodat de hele wereld het ziet!'
Kiko stopt met kauwen op zijn koekje. 'Wacht. Mag dat allemaal zomaar?'
Vier gezichten kijken hem aan. 'Hoezo, mag dat niet?'
Eerst een plan
Van idee tot film
- 1Idee
Wat wil je vertellen of tonen? Zeg het in één zin.
- 2Voor wie?
Je klas, de ouders, de hele wereld? Dat bepaalt veel, ook wat mag.
- 3Storyboard
Teken elk beeld in een vakje, zoals een strip. Schrijf eronder wat je hoort.
- 4Filmen of fotograferen
Neem van elk beeld een paar versies op.
- 5Monteren
Kies de beste stukjes en zet ze achter elkaar. Voeg titels en geluid toe.
- 6Checken
Mag alles wat erin zit? Zie verder in dit dossier.
Jouw storyboard
tekenenTeken jouw film in zes beelden, zoals een strip. Schrijf onder elk beeld wat er gezegd wordt of welk geluid je hoort.
Tips van Lina, cameraploeg
Sta met je rug naar het raam, niet ervoor. Anders zie je alleen een schaduw.
Hou je toestel met twee handen vast, of zet het tegen iets aan.
De microfoon zit in je toestel. Hoe dichterbij, hoe beter je iemand hoort.
Voor een groot scherm: hou je toestel horizontaal.
Liever veel korte opnames dan één lange. Monteren gaat dan veel makkelijker.
Zeg 'stilte, actie!' en wacht twee tellen voor je begint.
Van wie is dat liedje?
'Hoezo, mag dat niet?' herhaalt Lina. 'Het liedje staat gewoon online. Iedereen kan het horen.' Kiko haalt een stoffige gitaar uit een doos. 'Stel dat ik een liedje schrijf. Een heel mooi liedje. Over een neusbeer.'
'Ik zing het, ik neem het op. En dan zet iemand het onder zijn film, zonder te vragen, en verdient er geld mee. Hoe zou ik me voelen?' 'Boos,' zegt Noor. 'Het is van jou.'
Auteursrecht: wie iets maakt, is de baas
Wie een foto, tekening, liedje, tekst of filmpje maakt, is daar de eigenaar van. Dat heet auteursrecht. Je hoeft er niets voor te doen: het geldt vanzelf, vanaf het moment dat je iets maakt. Ook voor jou!
Anderen mogen jouw werk dus niet zomaar kopiëren, veranderen of online zetten. En jij mag dat niet zomaar met het werk van anderen.
Online staan betekent niet dat het gratis is, of dat je het mag gebruiken. Ook een bekend popnummer onder je film mag je niet zomaar online zetten.
Wat mag wel?
Voor een les in de klas mag soms iets meer. Maar zodra je iets op het internet zet, gelden de gewone regels.
Foto's, tekeningen en muziek die je zelf maakte.
Je vraagt het aan de maker, en die zegt ja.
Sommige makers zeggen zelf: 'Je mag het gebruiken, als je mijn naam vermeldt.' Zo'n regel heet een licentie, bijvoorbeeld een Creative Commons-licentie.
Er bestaan websites met muziek, geluiden en foto's die je mag gebruiken. Lees altijd de regels die erbij staan.
Veertig gezichten
Milan heeft al gefilmd. De speelplaats, de rij aan de refter, een meisje dat haar boterhammen laat vallen, een jongen die in zijn neus peutert. 'Hilarisch,' zegt Amir.
Maar Noor wordt stil. 'Stel dat jij die jongen bent. En je ziet jezelf op het grote scherm. Voor alle ouders.' Milan kijkt nog eens naar zijn filmpjes. Ineens vindt hij ze minder grappig.
Wat moet Milan doen met zijn beelden?
Toestemming van wie erop staat
Sta je herkenbaar op een foto of filmpje? Dan mag niemand dat zomaar verspreiden zonder jouw toestemming. Dat heet portretrecht. En omgekeerd: jij vraagt het ook aan iedereen die je filmt.
Bij kinderen beslissen de ouders mee. Daarom vraagt je school aan het begin van het jaar of er foto's van jou op de schoolwebsite mogen.
Toestemming vraag je voor je iets deelt, en je zegt waar het komt. 'Nee' is ook een antwoord, en dat respecteer je.
Jij beslist
kies een padMilan heeft een supergrappig shot van een jongen die in zijn neus peutert. Het is het grappigste stukje van de hele film. Wat doet Milan?
Iedereen ziet wie het is. De zaal lacht. De jongen zit vooraan bij zijn ouders en wil door de grond zakken. Na de film komt de directeur naar de crew.
De jongen zegt nee. Milan knipt het eruit, ook al vindt hij het jammer. Een week later komt de jongen naar hem toe: 'Bedankt, man.'
Amir doet een slow-motion val in een berg bladeren, mét toestemming. Het wordt het grappigste stuk van de film. Kiko: +150 XP.
Kies eerst. Klik dan op je keuze om te lezen wat er gebeurt. Je mag ook de andere paden bekijken.
Toestemming vragen: oefenen
rollenspelOefen in duo. De ene vraagt toestemming, de andere kiest: ja of nee. Wissel na elke ronde.
'Mag ik je filmen voor ons schoolfeest-filmpje? Het komt op het grote scherm in de turnzaal. Je mag nee zeggen.'
'Ja, maar niet van dichtbij.' Hoe ga je daarmee om?
'Nee, liever niet.' Wat zeg je? (Tip: 'Oké, geen probleem!')
Je wil het filmpje nu ook online zetten. Moet je opnieuw vragen? Waarom?
Bronvermelding: zeg van wie het is
Gebruik je iets wat je mag gebruiken, maar wat iemand anders maakte? Dan zet je een bronvermelding: je zegt wie het maakte en waar je het vond. In een film doe je dat op het einde, in de aftiteling.
Zo schrijf je het: wat + wie + waar + licentie. Bijvoorbeeld: Foto 'Vos in de sneeuw': Anna De Smet, via een beeldbank, licentie CC BY.
Schrijf de aftiteling
team-opdrachtMag het?
team-opdrachtKies: ja, nee, of eerst vragen.
| ja | nee | eerst vragen | |
|---|---|---|---|
| Een foto die je zelf maakte van je eigen kat. | |||
| Een bekend popnummer onder je filmpje dat je online zet. | |||
| Een filmpje van je klasgenoten op de speelplaats, voor de schoolwebsite. | |||
| Een tekening van een beroemd stripfiguur die je natekende, voor in je klasschrift. | |||
| Een foto met een vrije licentie, met de naam van de maker erbij. | |||
| Een foto van een vreemde in de bus, om mee te lachen. |
Voor ik publiceer
publiceren
Versla de eindbaas
Amir wil de film na het schoolfeest toch op het internet zetten. Wat moet de crew eerst allemaal doen? Maak een lijstje.
Première
Vrijdagavond, turnzaal. Het licht gaat uit. De film van het Pixelbureau begint, met het liedje van Tom Peeters en Amirs slow-motion val in de bladeren. De zaal giert het uit. Op het einde rolt de aftiteling: wie wat maakte, en waar het vandaan komt.
Achteraan, in de schaduw van het basketbalbord, zit een neusbeer met een zak popcorn. Hij snuift tevreden. Geen nep. Geen gestolen liedje. Niemand die zich schaamt.
'Zaak gesloten,' fluistert Kiko. 'Voorlopig.'
Wat neem ik mee?
- Maak eerst een plan en een storyboard.
- Wie iets maakt, heeft er auteursrecht op, ook jij.
- Online staan is niet hetzelfde als gratis.
- Vraag toestemming aan wie herkenbaar in beeld is, voor je deelt.
- Vermeld je bronnen: wat, wie, waar en licentie.
Tip voor ouders en leerkrachten
Laat uw kind thuis een kort filmpje maken over een hobby, met eigen beelden en een rechtenvrij liedje. Bekijk het samen en loop de checklist 'Voor ik publiceer' na. Online zetten is niet nodig: het maken zelf is de les.
Voor leerkrachten: in België zijn er uitzonderingen op het auteursrecht voor onderwijs, maar die gelden binnen de klas en niet voor publicatie op een open website.
Oplossingen en richtantwoorden
Aftiteling: 'Muziek: Zonnige dag, Tom Peeters, via (naam website), licentie CC BY'; 'Tekening draak: Lien (klasgenoot), met toestemming'. Mag het: 1 ja; 2 nee (tenzij toestemming of licentie); 3 eerst vragen (kinderen en ouders); 4 ja, zolang het in je schrift blijft; 5 ja; 6 nee. Eindbaas: opnieuw toestemming vragen voor online (kinderen en ouders), muziek en beelden nakijken op licenties, bronnen vermelden, kiezen wie het mag zien.