Ruimteproefjesen de grote ruimtequiz

Langs baan 1 haalt Tuurs ballon 3,4 m, 3,9 m en 3,5 m. Wat is de gemiddelde afstand? Met vier paperclips haalt hij gemiddeld 2,4 m. Hoeveel minder ver is dat?

Kofi wil voor zijn filmpje dat de ballon met vier paperclips toch tot boven aan het steile touw raakt. Wat helpt het meest?

Marit zet stappen van 60 centimeter. Hoeveel stappen moet ze zetten van de voetbal-Zon tot de speldenknop-Aarde op 24 meter?

Kofi wil toch een zonnestelsel aan het plafond van de inkomhal, die 12 meter lang is. Hij wil Neptunus aan het einde. Wat gebeurt er als hij de afstanden juist op schaal zet? Wat kan hij anders doen, en wat zet hij eerlijk op het bordje erbij?

Tuur houdt de bal precies tussen zijn hoofd en de lamp. Bij welke maanfase kan er dus een zonsverduistering zijn?

Kofi zegt: 'Op de donkere vlekken van de Maan zie je minder kraters, dus daar vielen gewoon minder rotsblokken neer.' Waar of onwaar?

De detective van Tuur telt op de linkerhelft 14 kraters en op de rechterhelft maar 4. Rechts ligt ook een grote krater met witte stralen, die over de rand tot op de linkerhelft lopen. Wat kan de detective hier allemaal uit afleiden?

Aya schrijft de regel van de dag in haar logboek: 'Een waterraket vliegt het best als ongeveer ____ van de fles met water gevuld is.' Wat hoort op de lijn?

Waarom geeft een straal water een grotere duw dan een straal lucht uit dezelfde fles?

Kiko's regel: per graad naar het westen staat de Zon 4 minuten later op haar hoogst. Oostende ligt bijna 2,5 graden westelijker dan Hasselt. Hoeveel minuten later staat de Zon daar op haar hoogst? Klopt dat met de tabel?

Kofi zegt: 'Als de schaduw van mijn stok het kortst is, wijst ze naar het zuiden, want daar staat de Zon.' Waar of onwaar?

Marit bouwt ook een tweede, langere doos van 1,5 meter. Hoe breed wordt het zonnebeeld ongeveer, als het altijd ongeveer 107 keer kleiner is dan de afstand tot het gaatje?

Tijdens de Ruimtenacht vraagt een papa aan het station van Marit: 'Mag ik even door het gaatje naar de Zon kijken, met mijn zonnebril op?' Wat antwoordt Marit?

Aya's memory met de proefjes van de battle pass ligt door elkaar. Verbind elk proefje met wat het je over de ruimte leert.

Opwarmer van Kiko: zet deze planeten in de juiste volgorde, te beginnen bij de planeet die het dichtst bij de Zon staat.

Een opa van de Komeetkoppen roept: 'Het is zomer omdat de Aarde dan dichter bij de Zon staat!' Waar of onwaar?

Waarom staan er vier kleine rotsplaneten dicht bij de Zon en vier reuzen verder weg?

Raadsel: Ik was vroeger de negende planeet. Ik ben rond en ik draai rond de Zon, maar ik heb mijn baan niet leeggeveegd. Sinds 2006 noemt men mij een dwergplaneet. Mijn naam is ____.

Leg in één of twee zinnen het verschil uit tussen rotatie en omwenteling, zoals je dat in boekje 1 leerde. Zeg ook wat elk van de twee bij de Aarde oplevert.

Hoe maakt de Zon haar licht en warmte?

Zonlicht doet er ongeveer 8 minuten en 20 seconden over om bij ons te komen. Hoeveel seconden is dat? En stel dat de Zon nu plots uitging: hoe lang zou je daar nog niets van merken?

De mama van Kofi zegt: 'Over een paar miljard jaar ontploft de Zon als een supernova.' Waar of onwaar?

Veilig naar de Zon kijken kan alleen met een goedgekeurde eclipsbril, met speciale filters bij een volkssterrenwacht, of door het zonnebeeld op wit papier te ____, met je rug naar de Zon. Welk woord hoort op de lijn?

Waar komt noorderlicht vandaan?

De Komeetkoppen hebben een raadsel voor Team Speldenknop: welke planeet is de heetste van het zonnestelsel?

Mars is rood omdat het er gloeiend heet is. Waar of onwaar?

Een radiosignaal tussen de Aarde en Mars doet er 3 tot 22 minuten over. Op de grootste afstand stuurt een ingenieur het bevel 'Stop!' naar een rover die op een rotsblok afrijdt. Hoe lang duurt het minstens voor hij op Aarde kan zien dat de rover gestopt is? Wat leer je daaruit?

De helikopter ____ was de eerste die op een andere planeet vloog. Er waren vijf vluchten gepland, het werden er 72.

Met een ruimteschip dat stevig genoeg is, kan je landen op Jupiter. Waar of onwaar?

Waaruit bestaan de ringen van Saturnus?

Raadsel: Ik lig op mijn zij, met een as die 98 graden helt. Op mijn polen duurt een zomer 42 jaar. Ik ben de planeet ____.

Een sonde naar Neptunus krijgt geen zonnepanelen maar een kernbatterij. Leg uit waarom, met wat je weet over hoe zonlicht zwakker wordt met de afstand.

Verbind elk woord met de juiste beschrijving.

Waar wijst de staart van een komeet altijd naartoe?

De asteroïdengordel zit zo vol rotsblokken dat een sonde er bijna niet doorheen kan zonder te botsen. Waar of onwaar?

In 2022 knalde de sonde ____ tegen het maantje Dimorphos, om te testen of je een asteroïde een duwtje kan geven.

Een filmpje roept: 'De kans op een inslag is gestegen!' Een week later is die kans nul. Is de asteroïde van koers veranderd? Leg uit.

Lijkt de Maan op een D, dan ____ ze. Lijkt ze op een C, dan neemt ze af.

Waarom zien we altijd dezelfde kant van de Maan?

Hoogwater komt aan onze kust elke dag gemiddeld ongeveer 50 minuten later. Op maandag is het hoogwater om 14.10 uur. Hoe laat is het hoogwater dan ongeveer op donderdag?

Tussen 1969 en 1972 liepen twaalf mensen op de Maan. Waar of onwaar?

Hoe is de Maan volgens de meeste onderzoekers ontstaan?

Een ster schijnt blauwwit, een andere oranjerood. Welke is het heetst?

Een lichtjaar is geen tijd, maar een ____: hoe ver licht in één jaar gaat, ongeveer 9 460 miljard kilometer.

Een kleuter wijst naar zijn lichtgevende armbandje en roept: 'Dat is de Poolster!' Niet helemaal. Je staat op een heldere avond in de tuin en wil de echte Poolster vinden. Hoe doe je dat met de Steelpan?

De sterren van een sterrenbeeld staan in de ruimte allemaal dicht bij elkaar. Waar of onwaar?

De opa's zien een heldere stip die bijna niet twinkelt en die over een paar weken tussen de sterren opschuift. Wat is het waarschijnlijk?

De Melkwegmama's zijn trots op hun teamnaam. Maar wat is de Melkweg eigenlijk?

De Komeetkoppen fluisteren druk. Het Andromedastelsel staat ongeveer 2,5 miljoen lichtjaar ver. Stel dat iemand in Andromeda vanavond met een supertelescoop naar de Aarde kijkt. Ziet die de Aarde van vandaag? Leg uit wat die wel ziet.

De Belg Georges ____ legde in 1927 als eerste uit dat het heelal uitdijt.

De oerknal was een ontploffing op één plek, en sindsdien vliegt alles van dat ene punt weg. Waar of onwaar?

Als de Zon een zwart gat met dezelfde massa werd, zou de Aarde erin gezogen worden. Waar of onwaar?

Zet deze dingen in de juiste volgorde, van klein naar groot.

De buurman die eigenlijk voor de friet kwam, fluistert: 'Als je een planeet niet ziet, hoe vind je hem dan?' Hoe vinden sterrenkundigen een exoplaneet met de transitmethode?

Raadsel: Ik ben een snel draaiende neutronenster. Mijn stralingsbundels zwiepen als een vuurtoren over de Aarde. Jocelyn Bell ontdekte de eerste van mijn soort in 1967. Ik ben een ____.

Verbind elke ruimte-eerste met het juiste jaar.

Apollo 13 raakte in 1970 beschadigd op weg naar de Maan. Hoe liep het af?

Voyager 1 is het verste ding dat mensen ooit gemaakt hebben. Waar of onwaar?

De Sovjet-Unie haalde de meeste eersten van de ruimtewedloop, de Verenigde Staten haalden de Maan. Wie won volgens jou? Kies een kant en geef ook een argument voor de andere kant.

Een kleuter vraagt luid aan zijn mama: 'Waarom zweven astronauten in het ISS?' Welk antwoord moet mama geven?

Om in een baan rond de Aarde te blijven, moet een ruimtetuig ongeveer ____ km per uur opzij gaan.

Het ISS doet ongeveer 90 minuten over één rondje rond de Aarde. Hoeveel rondjes maakt het in 24 uur? Hoeveel zonsopgangen zien de astronauten dan per dag?

Een verfschilfer die rond de Aarde vliegt, is ongevaarlijk voor een ruimtestation, want hij is veel te klein. Waar of onwaar?

Waarom hangt de ruimtetelescoop Hubble boven de lucht?

Een telescoop heeft een spiegel met een brandpuntsafstand van 1 000 mm. Je kiest een oculair van 20 mm. Hoeveel keer vergroot hij?

In januari 1610 zag ____ vier manen rond Jupiter. Dat bewees dat niet alles rond de Aarde draait.

Een radiotelescoop werkt ook overdag en als het bewolkt is. Waar of onwaar?

Kiko leest de eerste vraag voor met een zaklamp onder zijn kin. Wat heeft leven zoals wij het kennen volgens onderzoekers nodig?

In 2007 hingen gedroogde beerdiertjes, piepkleine diertjes van ongeveer een halve millimeter, tien dagen buiten een ruimtecapsule, in het luchtledige van de ruimte. Terug op Aarde kwamen er veel weer tot leven toen ze water kregen. Waar of onwaar?

Op welke twee manen zoeken onderzoekers naar leven, omdat er onder het ijs een oceaan van vloeibaar water zit?

In 1974 stuurde de radiotelescoop van Arecibo een bericht naar een sterrenhoop op ongeveer 25 000 lichtjaar. Stel dat daar iemand woont die meteen antwoordt. In welk jaar komt dat antwoord hier ten vroegste aan?

Eindbaas-raadsel 1: Ik ben de grootste van mijn soort. Een storm op mij is breder dan de Aarde en woedt al minstens sinds de jaren 1830. Vier van mijn manen zag Galileo in 1610 als stipjes. In 2031 komt de sonde Juice bij mij aan. Ik ben ____.

Eindbaas-raadsel 2: Twee proefjes uit de battle pass van dit boekje werken met precies hetzelfde natuurprincipe als een echte raket. Welke twee, en welk principe is het?

Eindbaas-vraag 3, voor de laatste ster: Kofi zegt: 'Als ik 's nachts naar de hemel kijk, zie ik eigenlijk alleen het verleden.' Heeft hij gelijk? Gebruik minstens drie voorbeelden uit verschillende boekjes, met afstanden of reistijden van het licht.

Noor vergelijkt twee proefballonnen als raket. Wat maakt haar vergelijking eerlijker?

In Yara’s model stelt 1 centimeter 10 miljoen kilometer voor. Hoeveel centimeter is 50 miljoen kilometer?

Sami laat ballen in een bak vallen om kraters te vergelijken. Noem één factor die hij bewust kan veranderen.

Wout schrijft de verwachte uitslag alvast op als waarneming, zonder iets te meten. Is dat zorgvuldig onderzoek?

Kiko laat een opgeblazen ballon los. Leg uit waarom hij wegvliegt wanneer de lucht ontsnapt.

Kiko zegt: “Bij een gewone volle maan staat de Maan in de schaduw van de Aarde.” Klopt dat?

Noor vult haar uitleg aan: de Maan maakt geen eigen licht, maar weerkaatst licht van de ______.

Noor stelt voor om met een gewone verrekijker naar de Zon te kijken. Wat spreek je af?