Draaiboek: Het Klei-Atelier, dag na dag
Het volledige verloop van het 4-5-daagse kernkamp, uur per uur: wat er gebeurt, wat de kinderen daarbij leren, welk spel erbij hoort en welke rol ze zelf in het atelier opnemen. Onderaan staat hoe je hieruit het 2-daagse en het 10-daagse kamp afleidt. De volledige aanpak en de leeftijdsversies staan op de kamppagina, de spelregels staan ook los in de spellenbank.
Dag 1 — Kijken vóór je vormt: schetsen en de eerste technieken
Vandaag wordt het atelier geopend als een rustige plek waar je eerst goed kijkt en dan pas vormt. De kinderen maken kennis met de dieren via het schetsblok, en met klei via de twee snelste succeservaringen: het duimpotje en de rolletjespot. Iedereen gaat naar huis met minstens twee eigen stukjes op de droogplank.
Vandaag leren ze
Kijken vóór je vormt: silhouet en grote vorm eerst, details pas daarna · een duimpotje uithollen zonder scheuren · klei kneden om luchtbellen eruit te halen, zoals brood kneden.
Vandaag maken ze
Een map met dierenschetsen bij het hok, een eerste duimpotje en een rolletjespotje.
Vandaag runnen ze
Het atelier opent: elke groep verdeelt de rollen kleibaas, sfeermeester en kroniekschrijver en tekent het rollenbord af.
| Tijd | Blok | Wat gebeurt er | Wat leren ze |
|---|---|---|---|
| 8u30-9u00 | Opvang | Vrij rondkijken op het terrein, dieren bekijken van achter het hek — wachten wordt kennismaken | — |
| 9u00-9u30 | Dagopening | Kennismakingskring bij het atelier; klembord en potlood uitgedeeld; rollen verdeeld (kleibaas, sfeermeester, kroniekschrijver) en het stilte-signaal afgesproken (opgestoken hand = even stil, ik concentreer me) | afspraken werken beter als je ze zelf mee vastlegt |
| 9u30-10u30 | Blok 1 | Schetsen bij het hok: om de 3 minuten van dier of pose wisselen; eerst het silhouet met dikke lijnen, dan pas oren, snuit en hoeven (kijkopdracht en carrousel: atelierkaart 1 en 5) | grote vorm eerst, details komen later |
| 10u30-10u45 | Pauze | Buiten, fruit + water | — |
| 10u45-12u00 | Blok 2 | Terug in het atelier: klei leren kneden (luchtbellen eruit spiraalkneden), dan het duimpotje — klomp klei in de linkerhand, met de rechterduim een put uithollen en de wand gelijkmatig dun maken zonder te scheuren (stappen, richtmaten en faalherstel: techniekgids, techniek 1-2) | gelijkmatige wanddikte voorkomt scheuren |
| 12u00-13u00 | Middag | Picknick; daarna dierenronde met de verzorger: welke vorm heeft dit dier eigenlijk — rond, hoekig, langwerpig? (koppelt terug naar de schetsen) | vormen herkennen in het echt |
| 13u00-14u15 | Blok 3 | Rolletjestechniek: kleirolletjes rollen op de rolstok of tussen de handpalmen, opstapelen tot een potje en gladstrijken met de vingers of een sponsje | gelijke rolletjesdikte geeft een stevige, ronde vorm |
| 14u15-15u15 | Blok 4 | Afwerken en op de droogplank zetten; wie klaar is start alvast het naambordje als instapopdracht (plat lapje klei, letters inkerven); het droog-log in het atelierboek wordt voor het eerst ingevuld | klei drogen kost tijd — plan dat vooraf in |
| 15u15-15u40 | Spel van de dag | Klei-Pictionary (zie hieronder) | silhouet herkennen zonder details |
| 15u40-16u00 | Afsluitkring | Werkplekken opgeruimd, klei teruggewogen door de kleibaas; kring: welke vorm vond je vandaag het lastigst? | reflectie + zorg voor materiaal |
Twee teams zitten tegenover elkaar aan de werktafel, elk met een eigen klomp klei binnen handbereik. In een pot zitten kaartjes met een dier of een techniek van vandaag ("schaap", "konijn", "duimpotje", "rolletjespot", "hoefafdruk"). Om de beurt trekt één kind van een team een kaartje en boetseert het antwoord in maximaal 60 seconden uit zijn klomp klei — zonder te praten, te wijzen of het woord voor te doen met gebaren, enkel de kleivorm zelf mag groeien terwijl de rest van het team raadt. Goed geraden binnen de tijd = 1 punt, dan volgend team. Het kleifiguurtje wordt platgedrukt en teruggegeven voor de volgende beurt. Waarom dit spel: in 60 seconden kán je geen details maken — het dwingt kinderen om meteen de grote, herkenbare vorm van een dier te pakken, precies de "silhouet eerst"-vaardigheid van vandaag, en het is bovendien hardop grappig.
Differentiatie: 6-8 werken met dikke rolletjes en een sjabloon voor het silhouet; schetsposes van 2-3 minuten · 9-11 volledige duimpot- en rolletjestechniek zelfstandig, schetsposes van 5 minuten · 12-14 uitgewerkte schetsstudies van 10 minuten met anatomische details, en zij helpen als atelierleider een jonger duo bij het duimpotje.
Dag 2 — Plakken en slib: het hoofdproject begint
Vandaag komt er "lijm" bij: de slibtechniek maakt van losse onderdelen één geheel. De kinderen kiezen hun eigen boerderijdier en zetten de eerste grove vorm van hun hoofdproject neer — met genoeg interne steun om de komende dagen heelhuids te overleven.
Vandaag leren ze
Platte kleilappen "lijmen" met slib (kerven + natte klei) · een pose in een paar seconden vastleggen als grove vorm · interne steun voorkomt instorten bij het drogen.
Vandaag maken ze
Een plakkentechniek-doosje en de grove vorm van hun hoofdproject-dier, met interne steun van verfrommeld krantenpapier.
Vandaag runnen ze
De kleibank: klei wordt per kind of duo gewogen en uitgedeeld, restjes gaan terug in de kringloopemmer in plaats van de vuilnisbak.
| Tijd | Blok | Wat gebeurt er | Wat leren ze |
|---|---|---|---|
| 8u30-9u00 | Opvang | Vrij spel; dag-1-stukken (nu handdroog) heel voorzichtig bekeken en verplaatst naar de droogplank | — |
| 9u00-9u20 | Dagopening | Demo slibtechniek: twee droge kleilappen breken los van elkaar, twee ingekerfde en met slib bewerkte lappen blijven plakken — waarom? | kerven + slib = een echte verbinding tussen klei |
| 9u20-10u30 | Blok 1 | Plakkentechniek-doosje maken: kleilappen uitrollen met de rolstok op vaste dikte, toesnijden, wanden met slib aan de bodem vastzetten | gelijke plakdikte houdt vlakken recht |
| 10u30-10u45 | Pauze | Buiten; wie wil helpt de verzorger met vers stro strooien | — |
| 10u45-12u00 | Blok 2 | Tien minuten "poses vastleggen" per duo bij het hok, dan in het atelier: de kleibank deelt een vaste kleiportie per kind uit voor het hoofdproject; start van de grove vorm met interne steun van verfrommeld krantenpapier | een grove vorm eerst, details volgen pas op dag 3 |
| 12u00-13u00 | Middag | Picknick + dierenronde: hoe beweegt dit dier, wat doet het nét nu? (voorbereiding op het middagspel) | — |
| 13u00-14u15 | Blok 3 | Hoofdproject verder: poten, staart en oren vastzetten met slib op de grove vorm; begeleider checkt per duo of de verbindingen goed ingekerfd zijn | een verbinding houdt alleen als je ze goed voorbereidt |
| 14u15-15u15 | Blok 4 | Wie klaar is werkt verder aan het plakkendoosje of het naambordje; alle kleirestjes verzameld in de kringloopemmer | niets van de klei gaat verloren |
| 15u15-15u40 | Spel van de dag | Houdingen-boetseren (zie hieronder) | een houding vastleggen in een grove vorm |
| 15u40-16u00 | Afsluitkring | Hoofdprojecten voorzichtig afgedekt met een vochtige lap en plastic voor de nacht; kring: welke houding van je dier vond je het moeilijkst? | — |
Om de beurt neemt één kind een dierhouding aan — grazend met het hoofd laag, springend met beide "voorpoten" omhoog, opgerold liggend als een schaap — en bevriest die pose als een levend standbeeld. De rest van de groep heeft 90 seconden om die houding vast te leggen: ofwel met drie snelle potloodlijnen op het schetsblok, ofwel met een piepklein propje klei dat enkel de grondhouding pakt, geen details. Na 90 seconden wisselt het "standbeeld", tot iedereen minstens twee keer aan de beurt is geweest. Aan het einde kiest de groep samen de grappigste en de moeilijkste pose. Waarom dit spel: het leert kinderen een dynamische houding in een paar seconden herleiden tot een grove vorm — exact wat ze nodig hebben om hun hoofdproject een levend gevoel te geven in plaats van een stijf, rechtopstaand blokje klei.
Differentiatie: 6-8 werken met een vaste, vereenvoudigde "blokkerige" grondvorm (romp = ei, poten = dikke rolletjes), enkel pure luchtdrogende klei · 9-11 volledig eigen hoofdproject met interne steun, zelfstandig slib gebruiken · 12-14 anatomische details (spiergroepen, vachtplooien) gebaseerd op de eigen schetsen, en helpen als atelierleider bij een jonger duo.
Dag 3 — Afwerken: het dier af, en iets dat écht dienst doet
Twee dingen worden vandaag af: het hoofdproject krijgt zijn details, en er komt een tweede stuk bij dat straks écht iets moet kunnen — een voederbakje of een naambordje, op maat gemaakt in opdracht van de boerderij zelf.
Vandaag leren ze
Details afwerken zonder de grondvorm te verliezen · een functioneel stuk vraagt dikkere wanden (min. 8-10 mm) dan een decoratief stuk · het juiste gereedschap bij de juiste stap kiezen.
Vandaag maken ze
Het afgewerkte hoofdproject-dier, plus een voederbakje of naambordje met een échte boerderijbestemming.
Vandaag runnen ze
De bestelling van de boerderij: de boerderijverantwoordelijke geeft een echte opdracht door die de kinderen zelf opmeten en uitvoeren.
| Tijd | Blok | Wat gebeurt er | Wat leren ze |
|---|---|---|---|
| 8u30-9u00 | Opvang | Hoofdprojecten uitpakken en checken of ze nog vochtig genoeg zijn (anders even licht besproeien) | — |
| 9u00-9u20 | Dagopening | De "bestelling van de boerderij" wordt voorgelezen door de boerderijverantwoordelijke: welk hok krijgt een naambordje, welk dier een voederbakje, welke afmeting past er; kort opmeten ter plaatse met een meetlint | een echte opdracht heeft echte maten, geen schatting |
| 9u20-10u30 | Blok 1 | Hoofdproject afwerken: details (oren, snuit, hoefjes) bijwerken, oppervlak gladstrijken met een vochtig sponsje | gladstrijken in één richting geeft een strakker resultaat |
| 10u30-10u45 | Pauze | Buiten, fruit + water | — |
| 10u45-12u00 | Blok 2 | Functioneel stuk starten via plakkentechniek: voederbakje of naambordje op de opgemeten maat, wanden bewust dikker (8-10 mm) dan bij het hoofdproject | dikte bepaalt of iets straks écht iets kan dragen |
| 12u00-13u00 | Middag | Picknick + dierenronde: waar komt het bakje of bordje precies te hangen of te staan? plek samen met de verzorger bekeken | — |
| 13u00-14u30 | Blok 3 | Functioneel stuk afwerken en een textuurstempel erin drukken (stro of hoefafdruk, vast voorproefje op dag 4); rand extra verstevigd met een duimstreek | een verstevigde rand breekt niet af bij gebruik |
| 14u30-15u15 | Blok 4 | Hoofdproject en functioneel stuk samen op de droogplank gezet; wie tijd over heeft werkt verder aan het naambordje | — |
| 15u15-15u40 | Spel van de dag | De Gereedschapsjacht (zie hieronder) | gereedschap kiezen bij de juiste techniek |
| 15u40-16u00 | Afsluitkring | Gereedschap geteld door de kleibaas; kring: wat ga je morgen als eerste decoreren? | — |
Alle gereedschap van de week ligt uitgestald op een grote tafel in het midden: rolstokken, mesjes, mirettes, sponsjes, letterstempels, meetlint. Twee teams staan elk aan een kant van het atelier. De begeleider (of de kleibaas) roept om de beurt een korte werkzin ("ik moet mijn poot vastzetten met slib — wat heb ik nodig?", "ik wil een nette rand op mijn voederbakje — wat gebruik ik?"). Eén kind per team sprint naar de tafel, pakt het juiste gereedschap en brengt het naar de teamstapel. Fout gepakt = teruggeven en achteraan aansluiten, het andere team krijgt een herkansing. Team met de meeste juiste stukken na tien rondes wint. Waarom dit spel: vandaag moet iedereen zelfstandig het juiste gereedschap bij de juiste afwerkingsstap kiezen — dit spel maakt die koppeling een reflex vlak vóór ze het echt nodig hebben.
Differentiatie: 6-8 maken enkel het naambordje (kortste, kant-en-klare opdracht) met hulp bij het opmeten · 9-11 volledig hoofdproject + voederbakje of bloempot, zelfstandig met wanddikte-controle · 12-14 kiezen zelf welk functioneel stuk en waar het komt, in overleg met de boerderijverantwoordelijke.
Dag 4 — Stempels, engobe en sgraffito: kleur en textuur
Vandaag wordt alles wat deze week gemaakt is stil en geconcentreerd gedecoreerd: eigen stempels van echt stro en veren, dan lagen engobe en het krassen van sgraffito-motieven die rechtstreeks van de dieren zelf komen.
Vandaag leren ze
Een stempel maken van iets echts (stro, veer, blad) · engobe in lagen aanbrengen op leerharde klei · sgraffito: door de kleurlaag krassen tot de onderliggende kleikleur verschijnt.
Vandaag maken ze
Eigen textuurstempels en gedecoreerde stukken (hoofdproject, voederbakje, naambordje) met engobe en een eigen sgraffito-motief.
Vandaag runnen ze
De kleurenwinkel: een "winkelbediende" deelt engobekleuren en penseelbeurten eerlijk uit zodat iedereen evenveel kleur krijgt.
| Tijd | Blok | Wat gebeurt er | Wat leren ze |
|---|---|---|---|
| 8u30-9u00 | Opvang | Stukken van dag 1-3 controleren: leerhard genoeg om te decoreren? (klinkt dof, voelt koel-droog aan) | — |
| 9u00-9u20 | Dagopening | Demo sgraffito: een tegeltje met twee lagen engobe, er wordt doorheen gekrast tot de klei zichtbaar wordt — waarom werkt het ene krassen wel en bladdert het andere af? | sgraffito werkt enkel als de laag onder net leerhard genoeg is |
| 9u20-10u15 | Blok 1 | Eigen textuurstempels maken met stro, een hoefafdruk, een veer of een blad uit de kruidentuin, in een klein blokje klei gedrukt en apart gelegd om te drogen | elk materiaal laat een ander soort afdruk na |
| 10u15-10u30 | Pauze | Buiten, fruit + water | — |
| 10u30-12u00 | Blok 2 | Decoratieatelier open: engobe in 2-3 lagen aanbrengen op de leerharde stukken via de kleurenwinkel; wie klaar is met de eerste laag schetst alvast een sgraffito-motief in potlood op de klei zelf | een motief eerst schetsen voorkomt "verkrast" werk |
| 12u00-13u00 | Middag | Picknick + dierenronde, specifiek op zoek naar motieven: vachtpatroon, hoefspoor, vertekening in de veren — rechtstreeks materiaal voor het sgraffito straks | — |
| 13u00-14u30 | Blok 3 | Sgraffito krassen met de mirette in het eigen motief; textuurstempels gebruikt op de randen van het voederbakje of naambordje | een vaste hand en lichte druk geven een nette lijn |
| 14u30-15u15 | Blok 4 | Wie klaar is: Alpaca's optioneel een 3D-scan van hun mooiste stuk met Polycam; anderen werken verder af of helpen een jonger duo | — |
| 15u15-15u40 | Spel van de dag | Textuur-memory (zie hieronder) | textuur herkennen op tastzin alleen |
| 15u40-16u00 | Afsluitkring | Engobepotjes gesloten en teruggezet door de kleurenwinkel-bediende; kring: welk motief vond je zelf het mooiste geworden? | — |
Twaalf kleine, harde kleitegeltjes liggen op tafel — zes verschillende texturen (stro, hoefafdruk, veer, blad, vacht, korrel), elk in twee identieke exemplaren, door elkaar geschud. In duo's: kind A krijgt een blinddoek om en één tegeltje in de hand als "referentie"; op tafel liggen de andere elf door elkaar. Kind A voelt, zonder te kijken, tegeltje na tegeltje af tot het de identieke textuur vindt — kind B telt hardop de seconden mee als lichte tijdsdruk maar mag niet helpen. Gevonden? Dan wisselen de rollen en krijgt kind B een nieuw referentietegeltje. Wie zijn of haar match het snelst vindt, wint die ronde. Waarom dit spel: puur op tastzin werken scherpt precies het handgevoel dat sgraffito en textuurstempels vragen, en het laat voelen hoe verschillend stro, veer en hoefafdruk werkelijk aanvoelen in klei — iets wat je ogen je anders nooit vertellen.
Differentiatie: 6-8 brengen enkel de engobelaag aan, geen sgraffito-krassen (vraagt te fijne motoriek) · 9-11 volledige engobe-in-lagen + sgraffito met een eigen motief · 12-14 volledig zelf ontworpen sgraffito-motief zonder tussenkomst van de begeleider, plus optioneel de 3D-scan.
Dag 5 — Vernissage: de kinderen runnen de galerie
De slotdag draait niet om nieuwe klei, maar om tonen: de laatste verflaag, de opbouw van de tentoonstelling, en om 15u openen de kinderen zélf hun galerie voor de ouders — inclusief een korte veiling voor een goed boerderijdoel.
Vandaag leren ze
Hoe je in een paar zinnen vertelt wat je gemaakt hebt en waarom · een tentoonstelling opbouwen is ook een ontwerp (waar hangt wat) · geven voor een doel voelt anders dan geven voor jezelf.
Vandaag maken ze
De laatste afwerking (acrylverf en vernis op de luchtdrogende stukken) en de volledige tentoonstelling.
Vandaag runnen ze
De galerie: uitnodiging, ophanging, rondleiding, en de veiling van één gezamenlijk atelierstuk voor een boerderijdoel.
| Tijd | Blok | Wat gebeurt er | Wat leren ze |
|---|---|---|---|
| 8u30-9u00 | Opvang | Laatste blik op alle stukken: helemaal droog? nog een laatste stempel of lijntje? | — |
| 9u00-9u20 | Dagopening | Taakverdeling voor de expo: wie hangt op, wie doet de rondleiding aan welke tafel, wie ontvangt de ouders bij de ingang; de uitnodigingskaartjes van gisteren worden nagekeken | een goed evenement heeft een taakverdeling, geen improvisatie |
| 9u20-10u30 | Blok 1 | Laatste afwerking: acrylverf op de luchtdrogende stukken, vernis erover voor wie klaar is; naamkaartjes schrijven per stuk | een kaartje met naam en korte uitleg maakt een stuk "af" voor bezoekers |
| 10u30-10u45 | Pauze | Buiten, fruit + water | — |
| 10u45-12u00 | Blok 2 | Tentoonstelling opbouwen: sokkeltjes en tafels langs de looproute bij het hok, elk kind kiest zelf waar zijn stuk het beste "staat"; het gezamenlijke veilingstuk (een groot reliëfpaneel met ieders pootafdruk) krijgt een ereplekje | een tentoonstelling is ook een ontwerp: looproute, hoogte, licht |
| 12u00-13u00 | Middag | Picknick + generale repetitie van de rondleiding in duo's; dierenronde als laatste check: klopt de hoefafdruk echt met dit dier? | — |
| 13u00-14u00 | Blok 3 | Laatste puntjes op de i: stukken definitief opgesteld, naamkaartjes gecontroleerd, de galerie-rollen (uitnodiger, ophanger, rondleider) nog eens kort overlopen | — |
| 14u00-14u45 | Spel van de dag | De Flitsrondleiding (zie hieronder) | je eigen verhaal kort en zelfverzekerd vertellen |
| 14u45-16u00 | Klei-Atelier Expo | Ouders komen aan, wandeling langs de stallen naar het atelier; kinderen geven zelf de rondleiding per duo; om 15u30 de korte veiling van het gezamenlijke stuk voor het boerderijdoel, gevolgd door diploma's | trots tonen wat je kunt |
Vlak voor de ouders arriveren, oefenen de kinderen hun verhaal. Ze staan verspreid bij hun eigen stukken. Op een signaal krijgt elk kind 60 seconden om aan een "bezoeker" (een ander kind, willekeurig toegewezen) te vertellen wat hij gemaakt heeft, welk dier het is en waarom hij die kleur of dat motief koos. Na 60 seconden een fluitsignaal: iedereen schuift één plek door naar een nieuw stuk en een nieuwe verteller. Na vier of vijf rondes heeft elk kind zijn eigen praatje minstens twee keer geoefend én de stukken van anderen leren kennen. Waarom dit spel: een goed verhaal bij je werk komt niet vanzelf — door het luid te oefenen op elkaar vóór de echte ouders er zijn, staat iedereen zenuwachtig-vrij klaar voor de rondleiding.
Differentiatie: 6-8 leiden hun eigen stuk met één voorbereide zin rond, met een Alpaca of begeleider erbij · 9-11 volledige rondleiding van hun eigen tafel voor twee tot drie bezoekers na elkaar · 12-14 nemen de rol van galerie-regisseur op zich (wie staat waar, wanneer start de veiling) en leiden zelf de veiling van het gezamenlijke stuk.
Zo leid je de andere formaten hieruit af
2-daags = dag 1-compact + dag 5-compact
Dag 1: kennismaking, een kort schetsmoment bij het hok, en de basistechnieken-carrousel (duimpotje, rolletjes, plakken) achter elkaar in plaats van gespreid — elk kind gaat naar huis met een eerste dierfiguurtje én een naambordje. Dag 2 voormiddag: textuurstempels maken en de dag-1-stukken afwerken zodra ze handdroog zijn; namiddag: beschilderen met acrylverf en een korte Klei-Atelier Expo bij het ophalen — zonder hoofdproject, zonder veiling, wél met een echte rondleiding door de kinderen zelf. Spellen: Klei-Pictionary op dag 1, Textuur-memory als korte namiddaginvulling op dag 2.
10-daags = week 1 + het meesterwerk
Week 1 is dit draaiboek uitgesmeerd over vijf dagen met meer herhaling: dag 2-3 de basistechnieken plus kleine oefendieren, dag 4 het voederbakje, dag 5 een bloempot voor de kruidentuin die ook écht geplant wordt. Week 2 is het meesterwerk: dag 6 start het hoofdproject in échte keramiekklei (chamotte), dag 7 verder uitwerken plus een naambordje voor een hok, dag 8 engobe en sgraffito op alle leerharde stukken en het hoofdproject leerhard afgeven bij Atelier-K in Merksem voor de bakservice, dag 9 optionele 3D-scan (Alpaca's) plus afwerking van de luchtdroogstukken en opbouw van de tentoonstelling, dag 10 de grote Klei-Atelier Expo met wandeling langs de stallen en een infokaartje "gebakken stuk ophalen over ca. 2 weken" mee naar huis. De kleibank-weegroutine loopt door in week 2 — met chamotte weegt de kleibaas extra nauwkeurig af. De Gereedschapsjacht en Textuur-memory keren als korte opwarmers terug op dag 6 en dag 8.